Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-10-13T21:26:35.923613+00:00

Саҥа Кэс Тыл: Рим христианнарыгар

Саҥа Кэс Тыл: Рим христианнарыгар

1. Саҥа Кэс Тыл

1. Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

2. Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

3. Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

4. ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Саҥа Кэс Тыл

Саҥа Кэс Тыл

1. Аан тыл

2. Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

1. Рим христианнарыгар

Библия тылбааһын Института

Москва, 2017

ISBN 978-5-93943-255-9 © Институт перевода Библии, 2008, 2017

Аан тыл

Аан тыл[1]

Бу Таҥара үөрэҕин Саҥа Кэс Тылын сахалыы кинигэтин тутан олорор үтүө дьоммун ис сүрэхпиттэн эҕэрдэлиибин!

Сахалар былыргы төрүттэрэ Тэнгри диэн биир Таҥара баарын билэллэр эбит. Онон нуучча дьоно 1632 сыллаахха кэлэн «Лена остуруогун», ол иһигэр чочуобунаны туппуттарыгар, кинилэр бэрт сотору сулууспаҕа сылдьар, сүрэхтэнэр, бэргэһэлэнэр буолбуттар. Холобур, Семен Дежнев 1640 сыллаахха Бороҕон сахатын кыыһын Абакайааданы бэргэһэлээбит. XVII үйэҕэ, 1663 сыллаахха Якутскай куоракка Спасскай манастыыр, 1708 сыллаахха Троицкай Собор тутуллубуттар, улуустар, нэһилиэктэр аайы чочуобуналар, Таҥара Дьиэлэрэ оҥоһуллубуттар. Холобур, 1700 сыллаахха Индигир өрүс үрдүгэр Зашиверскайга эриэккэстэй бэйэлээх Спасскай храм тутуллубут. Бу кэнниттэн 1812–1819 сылларга аҕабыыттар саха алпаабытын оҥорон, Таҥара үөрэҕин сахалыы тылбаастаан кинигэнэн таһаарыыны саҕалаабыттар. Революция буолуор диэри Таҥара үөрэҕин уонна сулууспатын 50-ча кинигэтэ бэчээттэммит, ол иһигэр Сибэтиэй Евангелие 3 төгүл тахсыбыт. Улуу миссионердар Святитель Иннокентий Вениаминов, епископ Дионисий (Хитров) уонна протоиерей Димитриан Попов суруга-бичигэ суох саха тылын сайдыытыгар бастакы тулхадыйбат акылааты уурсубуттар, хараҥаҕа олорбут норуоту Таҥара абыраллаах сырдыгар кытыарбыттар. Кинилэр сүҥкэн өҥөлөрүн биһиги саха дьоно улаханнык кэриэстиибит.

Онтон араас кэрдиис кэмнэр ааспыттарын кэннэ, бу 2004 сылга, биһиги үөрүүбүтүгэр, Саҥа Кэс Тыл сахалыы аан бастаан толору тылбаастанан күн сырдыгын эмиэ көрөн кэллэ. Биллэр күчүмэҕэйдэрдээх билиҥҥи кэмҥэ саха норуотугар бу сыаната биллибэт күндү духуобунай бэлэх буолар. Маннык күндү бэлэҕи тэрийэн оҥордо Москватааҕы Библия тылбааһын Института (директор – доктор Марианна Беерле-Моор). Бу институт бары үлэһиттэригэр биһиги махталбыт улахан.

Киһи аймах олоҕор эркээйи буолбут Саҥа Кэс Тыл муудараһын, үрдүк поэзиятын атын тылынан биэрэр уустугун, улахан эппиэттээҕин ким барыта өйдүүрэ буолуо. Ол да буоллар бу судургута суох сорук саха тыллаахха кэбэҕэстик өйдөнөр, дууһатыгар тиийэр гына ис киирбэхтик, тупсаҕайдык уонна талааннаахтык толорулунна диэн мин тус бэйэм киэн тутта, үөрэ саныыбын. Саха литературнай тылын сайдыытыгар бу Саҥа Кэс Тыл тылбааһа биир бэлиэ, боччумнаах хардыы буолан, саха тыла «муора курдук бастар бараммат баайын» илэ-бодо көрдөрүүһү.

Икки тыһыынча сыл анараа өттүгэр былыргы грек тылынан суруллубут Сибэтиэй Евангелие сахалыы тахсыыта сүдү суолталаах. Саха дьоно Айыы Тойон Таҥараларын үөрэҕин ис сүрэхтэриттэн ылыннахтарына эрэ, Таҥараны билэн, бары куһаҕан дьаллыктан босхолонон, аньыыттан ырааһыран, Кини ыҥырар эйэлээх, тапталлаах, сырдык кэскиллээх олоҕор тиийиэхтэрэ.

Улуу миссионердар сүүстэн тахса сыллааҕыта тоҥ хаарга үктээбит ыллыктарын салгыы солоон иһэр архиепископ Гермаҥҥа, бу тылбаас үлэтин көҕүлээбитин, бары өттүнэн көмөлөспүтүн иһин, биһиги аман өс алгыспытын холбуубут.

Бу кинигэ тахсыытыгар үлэлээтилэр: консультант, доктор Дэвид Джон Кларк (Англия, Холбоһуктаах Библейскэй Уопсастыбалар), богословскай редактор, тылбаасчыт Саргылана Леонтьева, филологическай редактор, доктор Николай Ефремов, тылбаасчыттар Мария Алексеева, Аита Шапошникова, Светлана Егорова-Джонстон, Валерий Бурцев. Кинилэргэ бука барыларыгар барҕа махтал буоллун. Кинигэ художнига Иван Поповка, Олох аал луук маһын уруһуйдаабыт Кая Леонтьеваҕа уонна тылбаас уустук үлэтигэр ис сүрэхтэриттэн көмөлөспүт бары үтүө дьоммутугар истиҥ махталбытын тиэрдэбит.

Саҥа Кэс Тыл литературнай редактора

Дмитрий Сивцев-Суорун Омоллоон

* * *

Саҥа Кэс Тыл уонна Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ холбуу Сибэтиэй Суруйуулар эбэтэр Библия диэн ааттаналлар.

Саҥа Кэс Тыл грек тылынан суруллубут 27 кинигэттэн, оттон Эргэ Кэс Тыл еврей тылынан суруллубут 39 кинигэттэн тураллар. Сорох сиэркэптэр Эргэ Кэс Тылга грек тылынан суруллубут өссө хас да кинигэни эбии киллэрэллэр.

Былыргы еврей тылынан суруллубут Эргэ Кэс Тылга Айыы Тойон Таҥара сири-халлааны, киһини айбытын, киһи аньыыны оҥорон Кинини кытта эйэтин сүтэрбитин уонна Таҥара киһини бырастыы гына кэлэригэр киһи аймаҕы хайдах өр кэм устата бэлэмнээбитин туһунан кэпсэнэр.

Оттон Саҥа Кэс Тыл биһиги эрабыт бастакы үйэтин иккис аҥаарыгар былыргы грек тылынан суруллубута. Бу хомуурунньукка түөрт Евангелие, Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара, Апостоллар илдьит суруктара уонна Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы киирэллэр. Евангелиелары барыта түөрт ааптар суруйбут: Матфей, Марк, Лука уонна Иоанн. Бу Иисус Христос сирдээҕи олоҕун араас түгэннэрин сырдатар түөрт кинигэ бэйэ-бэйэлэригэр майгыннаспат истииллээхтэр. Сибэтиэй Апостоллар Дьайыыларыгар Айыы Тойон Халлааҥҥа барыыта, Сибэтиэй Тыын үөһэттэн түһүүтэ итиэннэ Рим империятын бары муннуктарыгар маҥнайгы христианнар түмсүүлэрин – сиэркэптэрин үөскээһинэ кэпсэнэр.

Саҥа Кэс Тылга барыта сүүрбэ биир илдьит сурук киирэр. Бу христианнарга туһуламмыт суруктары сибэтиэй Апостоллар Павел, Иоанн, Петр, Иаков уонна Иуда суруйбуттар. Еврейдэргэ суруллубут илдьит сурук ааптара чопчу биллибэт эрээри, былыргы христианскай үгэскэ олоҕуран, Павел Апостол буолуон сөп диэн сабаҕалыыллар. Апостоллар итэҕэл бары өрүттэрин ырытан, Иисус Христос үөрэҕин толору быһааран, христианнарга араас тыын суолталаах ыйыылары биэрэллэр.

Саҥа Кэс Тыл бүтэһик кинигэтэ – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы (грек. Апокалипсис) – инникини өтө көрөр, төлкөлүүр, киһиэхэ эрэли биэрэр кинигэ. Сибэтиэй Иоанн уус-уран тылынан кэнэҕэски киһи аймах уустук олоҕун арыйан көрдөрөр уонна эйэ-ил, кырдьык, дьол олохсуйар саҥа сирэ-халлаана айылларын кэпсиир. Бу урут сахалыы тылбаастамматах кинигэ.

Биһиги тылбааспыт синодальнай тылбааска төрүт буолбут былыргы грек омук тылынан суруллубут тиэкискэ олоҕурар. Бу тиэкис бары аныгы тылбаастар төрүттэрин – Барбара Аланд, Курт Аланд, Иоганнес Каравидопулос, Карло М. Мартини уонна Брюс М. Метцгер редакцияларынан төрдүһүн тахсыбыт былыргы греческэй тиэкистэри – кытта сөп түбэһиспэт түгэннэрдээх. Олору үксүлэрин кинигэ сирэйин алын өттүгэр бэлиэтээтибит.

Бу былыргы грек тылынан суруллубут Саҥа Кэс Тыл сахалыы тылбааһын биһиги инникитин өссө чочуйар, тупсарар, көннөрөр соруктаахпыт. Онон ытыктабыллаах ааҕааччыларбыт бэйэлэрин санааларын биһигини кытта үллэстэллэрэ буоллар, сөптөөҕүн көрөн, кэлин кинигэ саҥалыы тахсыытыгар махталы кытта туһаныа этибит. Биһиги аадырыспыт:

Институт перевода Библии

101000 Россия, Главпочтамт Москва, а/я 360.

Библия тылбааһын Института тылбаасчыттарга, редактордарга уонна бу кинигэ тахсарыгар көмөлөспүт дьоҥҥо бука барыларыгар махтанар.

Библия тылбааһын Института

Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

БИБЛИЯ КИНИГЭЛЭРИН КЫЛГАТЫЛЛЫБЫТ ААТТАРА

Ветхий Завет [2]

Быт – Бытие

Исх – Исход

Лев – Левит

Числ – Числа

Втор – Второзаконие

Нав – Книга Иисуса Навина

Суд – Книга Судей Израилевых

Руфь – Книга Руфь

1 Цар – Первая книга Царств

2 Цар – Вторая книга Царств

3 Цар – Третья книга Царств

4 Цар – Четвертая книга Царств

1 Пар – Первая книга Паралипоменон

2 Пар – Вторая книга Паралипоменон

Езд – Книга Ездры

Неем – Книга Неемии

Есф – Книга Есфирь

Иов – Книга Иова

Пс – Псалтирь

Притч – Притчи Соломона

Еккл – Книга Екклесиаста, или Проповедника

Песн – Песнь песней Соломона

Ис – Книга пророка Исайи

Иер – Книга пророка Иеремии

Плач – Плач Иеремии

Иез – Книга пророка Иезекииля

Дан – Книга пророка Даниила

Ос – Книга пророка Осии

Иоиль – Книга пророка Иоиля

Ам – Книга пророка Амоса

Авд – Книга пророка Авдия

Иона – Книга пророка Ионы

Мих – Книга пророка Михея

Наум – Книга пророка Наума

Авв – Книга пророка Аввакума

Соф – Книга пророка Софонии

Агг – Книга пророка Аггея

Зах – Книга пророка Захарии

Мал – Книга пророка Малахии

Саҥа Кэс Тыл

Мф – Матфейтан Сибэтиэй Евангелие

Мк – Марктан Сибэтиэй Евангелие

Лк – Лукаттан Сибэтиэй Евангелие

Ин – Иоантан Сибэтиэй Евангелие

Апос – Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара

Иак – Иаков Апостол илдьит суруга

1 Пет – Петр Апостол бастакы илдьит суруга

2 Пет – Петр Апостол иккис илдьит суруга

1 Ин – Иоанн Апостол бастакы илдьит суруга

2 Ин – Иоанн Апостол иккис илдьит суруга

3 Ин – Иоанн Апостол үһүс илдьит суруга

Иуд – Иуда Апостол илдьит суруга

Рим – Рим христианнарыгар илдьит сурук

1 Кор – Коринф христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Кор – Коринф христианнарыгар иккис илдьит сурук

Гал – Галатия христианнарыгар илдьит сурук

Эф – Эфес христианнарыгар илдьит сурук

Флп – Филиппы христианнарыгар илдьит сурук

Кол – Колосс христианнарыгар илдьит сурук

1 Фес – Фессалоника христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Фес – Фессалоника христианнарыгар иккис илдьит сурук

1 Тим – Тимофейга бастакы илдьит сурук

2 Тим – Тимофейга иккис илдьит сурук

Тит – Титкэ илдьит сурук

Флм – Филимоҥҥа илдьит сурук

Евр – Еврейдэргэ илдьит сурук

Арыл – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы

[1] Бу аан тылы Д.К.Сивцев – Суорун Омоллоон Саҥа Кэс Тыл маҥнайгы тахсыытыгар (Библия тылбааһын Института, Москва, 2004) анаан суруйбута.

[2] Ветхий Завет – Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ сахалыы толору тылбаастана иликтэрин быһыытынан ааттарын нууччалыы биэрдибит.

Рим христианнарыгар

Рим христианнарыгар

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

1

СИБЭТИЭЙ ПАВЕЛ АПОСТОЛ РИМ ХРИСТИАННАРЫГАР ИЛДЬИТ СУРУГА

1^1Таҥара Евангелиетын бар дьоҥҥо иһитиннэрэргэ талыллан ыҥырыллыбыт Апостолтан, Иисус Христос[*] кулута Павелтан.

2-4Киһи айылҕатынан Давид удьуора буолан төрөөбүт, оттон сибэтиэй буолуу тыынынан Таҥара Уола буолара өлөн баран тиллибитигэр толору күүстээхтик арыллыбыт Айыы Тойоммут Иисус Христос туһунан Евангелиены Таҥара Бэйэтин пророктарынан бэрт өрдөөҥҥүттэн этиттэрэн, Сибэтиэй Суруйууларга эрэннэрбитэ++. 5Бары норуоттары итэҕэлгэ бас бэринэргэ Кини аатынан ыҥырар туһугар, Апостол буолар үрдүк быраабы Таҥара биһиэхэ Кининэн бэрдэрбитэ+. 6Эһиги, Иисус Христос ыҥырбыт дьоно, эмиэ бу норуоттар ортолоругар бааргыт.

7Эһиэхэ, Таҥара таптыыр дьонугар, сибэтиэй буоларга ыҥырыллыбыттарга – Рим христианнарыгар бука барыгытыгар Аҕа Таҥарабытыттан уонна Айыы Тойон Иисус Христостан бары илгэлээх үтүөнү кытта эйэ-ил тосхойо туруохтун!+

Павел Римҥэ сылдьар баҕата

8Бастатан туран, бүтүн аан дойдуга эһиги итэҕэлгит иһиллэ турарын иһин, барыгыт тускутугар Иисус Христоһунан Таҥарабар махтанабын+. 9-10Кини Уолун Евангелиетын иһитиннэрэн, өйбүн-сүрэхпин түмэн сулууспалыыр Таҥарам миигин үтүө көҥүлүнэн кэмниэ-кэнэҕэс, билигин, эһиэхэ тиэрдэрэ буоллар диэн, өрүү эһигини өйдөөн-санаан туран үҥэрбин Бэйэтинэн туоһулуо++. 11-12Туох эмэ духуобунай бэлэҕи үллэстэн эһигини бөҕөргөтөөрү, биир итэҕэлбитинэн – эһиэнинэн да, миэнинэн да – хардарыта өйөһөөрү, эһигини көрүөхпүн олус да баҕарабын. 13Бырааттарыам, эһиги билиэххитин баҕарабын: атын норуоттарга курдук эмиэ тиийэн туох эмэ туһаны аҕалаары, эһиэхэ барардыы элбэхтик санаммытым гынан баран, билиҥҥэ да диэри үгүс мэһэйи көрсөбүн+.

14Мин араас норуокка – греккэ да, варварга да, муударайга да, хараҥаҕа да – барыларыгар иэстээхпин+. 15Онон, бэйэм туспунан этэр буоллахха, мин Евангелиены эһиэхэ, Рим олохтоохторугар, эмиэ иһитиннэрэргэ ис сүрэхпиттэн дьулуһабын. 16Христос Евангелиетыттан мин сааппаппын: бу – хас биирдии итэҕэйэр киһи, бастатан туран, иудей, ол кэннэ атын омук, быыһанарыгар анаммыт Таҥара күүһэ+. 17Суруйууларга «кырдьыксыт итэҕэлинэн тыыннаах буолуоҕа» диэн этиллибитин курдук, бу Евангелиеҕа Таҥара киһини итэҕэл маҥнайгы кэрдииһиттэн үрдүкү кэрдииһигэр тиэрдэр кырдьыга арыллар+.

Киһи аймах буруйа

18Кырдьыгы аньыынан тууйар дьон ханнык баҕарар буруйдарыгар-аньыыларыгар, төттөрү быһыыларыгар халлаантан Таҥара уора-кылына түһэрэ субу кэллэ+. 19Таҥара туһунан киһи тугу билиэн сөбө барыта кинилэргэ аһаҕастык көстөн турар, ону Таҥара кинилэргэ көрдөрбүтэ+. 20Аан дойду айыллыаҕыттан ыла Кини харахха көстүбэт өрүттэрэ: үйэлэргэ уҕараабат күүһэ-күдэҕэ, Таҥара айылҕата – Кини айбытын барытын сыныйан көрдөххө-иһиттэххэ, ырылыччы көстөн турар, онон «билбэтэхпит» диэн ким да куотунар кыаҕа суох+.

21Ол гынан баран кинилэр Таҥара туһунан билэн да баран, Таҥараҕын диэн айхаллаабатахтара, махтамматахтара, хата ол оннугар өйдөрө-санаалара сүпсүккэ ылларан, ньүдьү-балай сүрэхтэрэ эбии ыаһырбыта;+
22муударайбыт диэн хайҕана сылдьан, өйдөрүттэн тахсаннар,+
23өлбөт үйэлээх Таҥара кэрэмэн килбиэнин өлөр үйэлээх киһи, араас көтөр-сүүрэр, үөн-көйүүр дьүһүнүнэн солбуйбуттара+.

24Дьэ ол иһин Таҥара кинилэри, сүрэхтэрин аньыылаах баҕатын хоту, кирдээх быһыы-майгы көҥүлүгэр биэрэн, бэйэлэринэн эттэрин-сииннэрин киртитиммиттэрэ,+
25Таҥара кырдьыгын сымыйанан солбуйбуттара, Айбыкка тус Бэйэтигэр (Киниэхэ үйэлэр тухары алгыс буолуохтун, аминь.) сүгүрүйэр оннугар, Кини айбыт араас харамайыгар үҥэр-сүктэр буолбуттара. 26Ол иһин Таҥара кинилэри араас сааттаах имэҥ көҥүлүгэр биэрбитэ: дьахталлара эр дьону кытта айылҕа сиэринэн сыһыаннаһыыларын киһи айылҕатын утарар сыһыаннаһыынан солбуйбуттара;+
27эр дьонноро эмиэ, дьахталлардыын айылҕа сиэринэн олоруохтаах олохторун хаалларан, бэйэ-бэйэлэригэр имэҥирэр буолбуттара; эр дьон эр дьону кытта сааттаахтык быһыыланан, муммуттарын иэстэбилигэр сэккэ-сэлээҥҥэ түбэһэллэрин оҥостоллор.

28Таҥараны үтүө өйдөрүнэн билиниэхтэрин баҕарбатахтарын иһин, Таҥара кинилэри оҥоһуллуо суохтааҕы оҥорорго уккуйар сатарыйбыт өйдөрүн көҥүлүгэр биэрбитэ: 29кинилэр араас аньыыга, содур[*], куһаҕан быһыыга, харам санааҕа, өһүөҥҥэ, ордук санаһыыга хам ылларбыттара, ол иһин кинилэр өлөрсөллөр, атааннаһаллар, албынныыллар, куһаҕан майгыннаналлар, 30дьону хобулууллар, холуннараллар, Таҥараны абааһы көрөллөр, бэйэ-бэйэлэрин атаҕастаһаллар, киһиргэнэллэр, үрдүктүк сананаллар, куһаҕаҥҥа сатабыллаахтар, төрөппүттэригэр бас бэриммэттэр, 31толкуйа суохтар, эппит тылларын толорботтор, тоҥ сүрэхтээхтэр, эйэлэһимтиэтэ суохтар[*], аһыныгас буолуу диэн тугун билбэттэр+. 32Итинник быһыылаах-майгылаах дьон Таҥара кырдьыктаах дьүүлүнэн өлөр аналлаахтарын билэ-билэлэр, бэйэлэрэ ситигирдик быһыыланалларын ааһан, өссө атыттары тэптэрэн биэрэллэр+.

2

Таҥара кырдьыктаах дьүүлэ

2^1Онон эн, атыттары дьүүллүүр ханнык баҕарар киһи, буруйтан хайдах да куотунар кыаҕыҥ суох: атын киһини дьүүллээҥҥин эн бэйэҕин дьүүллэнэҕин, тоҕо диэтэргин, атыттары омнуолуу сылдьан, бэйэҥ кинилэр курдук быһыыланаҕын+. 2Оттон итинник быһыыланааччылары бука барыларын Таҥара кырдьыктаах дьүүлэ күүтэрин биһиги билэбит. 3Оо, киһи! Атыттары омнуолуу сылдьан, бэйэҥ кинилэр курдук быһыыланар буолан баран, Таҥара дьүүлүттэн мүччү түһүөм дии саныыгын дуо? 4Эбэтэр, Таҥара үтүө санаата эйигин аньыыгын-хараҕын билинэргэр сирдиирин билбэт буолаҥҥын, Кини муҥура суох үтүө, уйугас сыһыанын, кэмэ суох тулуурун аанньа ахтыбаккын дуу+? 5Өһөскүнэн, кэмсинэри билбэт сүрэххинэн, эн Таҥара кырдьыктаах дьүүлэ арыллар уордаах күнэ кэлэригэр буруйгун эбии хаҥатына сылдьаҕын+. 6Таҥара «хас биирдии киһиэхэ кини тугу оҥорбутунан көрөн төлүөҕэ»:+
7өрүүтүн үтүөнү оҥорон Таҥараттан дьиҥнээх албан ааты, үрдүк чиэһи, өлбөт үйэни ыларга дьулуспуттары бараммат олоххо тиксэриэҕэ, 8оттон бэйэлэрин эрэ билинэр, кырдьыкка бас бэриммэт, аньыыны батыһар дьэбир дьоҥҥо уорун-кылынын биллэриэҕэ.

9Куһаҕаны оҥорор киһи, бастатан, иудей, ол кэннэ атын омук дьонун дууһаларыгар курутуйуу, кыараҕастыйыы ыган кэлэр,+
10оттон үтүөнү оҥорор киһиэхэ, бастатан, иудейга, ол кэннэ атын омукка, албан аат, чиэс итиэннэ эйэ-ил тиксэр+. 11Таҥара кими да чорбоппот+.

12Суруллубут Сокуона суох сылдьан аньыыны оҥорбут дьон Сокуон дьүүлүгэр турбакка өлүөхтэрэ, оттон Сокуоннаах сылдьан аньыыны оҥорбут дьон Сокуон хараҕынан дьүүллэниэхтэрэ (+
13тоҕо диэтэххэ, Сокуону истээччилэр буолбакка, Сокуону тутуһааччылар Таҥара иннигэр кырдьыктаах дьонунан билиниллиэхтэрэ+. 14Сокуона суох норуоттар Таҥара Сокуона этэрин айылҕаларынан оҥорор буоллахтарына, төһө да Сокуона суох олорбуттарын иһин, бэйэлэригэр бэйэлэрэ сокуон буолаллар; 15инньэ гынан кинилэр Таҥара Сокуона сүрэхтэригэр суруллан сылдьарын көрдөрөллөр; сороҕор буруйдаан, сороҕор көмүскээн, ону суобастара да, санаалара да эмиэ туоһулуур). 16Мин иһитиннэрэр Евангелиебар этиллэринэн, дьон кистэлэҥ дьайыытын Таҥара Иисус Христоһунан[*] дьүүллүүр Күнүгэр эмиэ ситинник буолуоҕа.

Иудейдар уонна Сокуон

17Оттон эн иудейбын дэнэҥҥин, Сокуоҥҥа эрэнэҕин, Таҥараҕа чугаскынан хайҕанаҕын;+
18Кини көҥүлүн билэр буолаҥҥын, Сокуонтан үөрэнэҥҥин, сөптөөх суолу сатаан талаҕын; 19-20итиэннэ билии-көрүү, дьиҥ кырдьык толору түмүллүбүт Сокуонун билэр буолаҥҥын, хараҕа суохтары сирдиибин, хараҥаҕа сылдьааччылары сырдатабын, ньүдьү-балайдары такайабын, кыра оҕолору үөрэтэбин диэн бэйэҕэр бүк эрэнэҕин+. 21Оччотугар атыттары үөрэтэр эрээригин, хайаан бэйэҥ үөрэммэккин? «Уорбат куолу» диэн үөрэтэ сылдьан, тоҕо бэйэҥ уораҕын+? 22«Көссүүлэһимэ» дии сылдьан, тоҕо бэйэҥ көссүүлэһэҕин? Эмэгэттэн сиргэнэбин диигин, оччоҕо тоҕо храмнары халыыгын+? 23Сокуонунан киэн туттар эрээри, тоҕо бэйэҥ Сокуону кэһэҥҥин, Таҥара чиэһин киртитэҕин? 24«Эһигиттэн сылтаан атын омуктар Таҥара аатын баһааҕырдаллар». Суруйууларга инньэ диэн этиллэр.

25Сокуон тугу этэрин барытын толорор эрэ буоллаххына, иудей бэлиэтинэн быһыллыбытыҥ эйиэхэ туһалыыр, оттон Сокуону кэһэр буоллаххына, син биир быһыллыбатаҕыҥ тэҥэ+. 26Онон быһыллыбатах киһи Сокуон этэрин толорор буоллаҕына, Таҥара кинини быһыллыбыт киһилии көрүө суоҕа дуо+? 27Оччоҕо атын норуот киһитэ, быһыллыбатах гынан баран, Сокуон ирдэбилин тутуһааччы, – эйигин, суруллубут Сокуоннаах, быһыллыбыт бэлиэлээх эрээри Сокуону кэһээччини, – сэмэлиэ суоҕа дуо+? 28Этигэр быһыы оҥорторбут тас көрүҥүнэн эрэ иудей – ол өссө иудей буолбатах+. 29Сүрэҕэр-быарыгар быһыы оҥорторон, ис дууһатыттан иудей буолбут киһи – дьиҥнээх иудей: киниэхэ быһыыны Сокуон буукубата буолбакка, Таҥара Тыына оҥорор. Бу киһиэхэ хайҕал дьонтон буолбакка, Таҥараттан тиксэр+.

3

Таҥара мэлдьи эрэбил

3^1Онон иудей буолуу тугунан ордугуй, эбэтэр быһыллыы сиэрэ-туома туох туһалааҕый+? 2Бары өттүнэн ордук, тоҕо диэтэххэ, Таҥара Бэйэтин тылын туох хайа иннинэ кинилэргэ эрэнэн иһитиннэрбитэ. Оччоҕо хайдаҕый+? 3Кинилэртэн ким эмэ итэҕэйбэтэх буоллаҕына, итэҕэлэ суохтар диэн, Таҥара эмиэ кинилэргэ эрэннэрбитин толоруо суоҕун сөп дуо+? 4Хайдах да оннук буолбат. Ким барыта дьэҥкэтик өйдүөхтүн: Таҥара бигэ тыллаах, оттон киһи сымыйаччы. Ол иһин Суруйууларга этиллэр: «Эн этэриҥ барыта кырдьыктаах, онон сууккар кыайыылаах Эн тахсыаҥ»+.

5Оттон биһиги аньыылаах быһыыбыт-майгыбыт Таҥара кырдьыктааҕын өссө ордук ырылыччы көрдөрөр буоллаҕына, тугу диибитий? Баҕар, Таҥара биһиэхэ сыыһа уордайара буолаарай? (Мин дьон куолутунан ыйытабын.) 6Биллэн турар, оннук буолбатах. Итинтэн атыннык Таҥара бу аан дойдуну хайдах дьүүллүөҕэй? 7Ким эрэ, баҕар, этиэ: «Арай мин сымыйабыттан Таҥара кырдьыга ырылыччы көстөн, Кини онтон өссө ордук албан аатырар буоллаҕына, миигин аньыылаах-буруйдаах киһи быһыытынан дьүүллүөххэ сөп дуо?»+
8Бу этии «үтүөнү ситиһэр туһугар, куһаҕаны оҥор» диэбиккэ тэҥнээх; итинник үөрэтэллэр диэн холуннаран, сорох-сорохтор биһигини бэл үөҕэллэр. Оннуктар дьүүллэнэллэрэ саамай сөптөөх+.

Биир да кырдьыксыт суох

9Онон туох түмүккэ кэлэбит? Биһиги, иудейдар, атын омуктардааҕар ордук балаһыанньаҕа сылдьабыт дуо? Суох, туох да ордукпут суох. Иудей да, атын омук да – бука бары аньыы хабалатыгар сылдьалларын биһиги хайыы-үйэ быһаардыбыт+. 10Суруйууларга этиллибитин курдук: «Кырдьыксыт киһи суох, биир да суох; 11өйдөөх киһи мэлигир, Таҥараҕа ким да кыһаллыбат; 12суолтан бары туораабыттар, бары туһата суох буолбуттар, үтүөнү оҥорор ким да суох+. 13Бэлэстэрэ – иин маҥалайа; тыллара ааһар албын; айахтара толору моҕой дьаата,+
14тыллара-өстөрө – кырыыс, аһыы-аба;+
15хааны тоҕорго быһыйдара дьэ киирэр; 16кинилэр ааспыт суоллара барыта – алдьатыы-кээһэтии, ыһыы-тоҕуу; 17эйэлээх суолу билбэттэр+. 18Таҥараттан толлор санаа кинилэргэ кылам да гыммат»+.

19-20Сокуон тугу этэрэ барыта киниэхэ бас бэринэр эрэ дьоҥҥо туһаайыллар, онон ким даҕаны көмүскэнэн хардарар кыаҕа суох: Таҥара иннигэр аан дойду бүтүннүүтэ буруйдаах. Сокуону тутуһан биир да киһи Кини иннигэр кырдьыктааҕынан билиниллиэ суоҕа, – Сокуон дьоҥҥо аньыы диэн тугун өйдөтөр эрэ+.

Итэҕэлинэн буруйтан быыһаныы

21Оттон билигин Таҥара киһини быыһыыр суола Сокуонтан тутулуга суох арылынна. Бу туһунан урут Сокуон да, Пророктар да туоһулууллара+. 22Бу – Иисус Христоһу итэҕэйэн быыһаныы итэҕэйээччилэргэ барыларыгар аналлаах. Манна туох да уратылаһыы суох, 23тоҕо диэтэххэ, бары аньыыны оҥорбуттара, бары Таҥара килбиэннээх сырдыгыттан маппыттара,+
24ол эрэн бука бары, бэйэлэрин үтүөлэринэн-өҥөлөрүнэн буолбатах, Кини эрэ үтүөтүнэн, кинилэри толуйан ылбыт Христос Иисус өҥөтүнэн буруйдарыттан быыһаналлар+. 25-26Итэҕэйбиттэр бука бары Кини Хаанынан ыраастанныннар диэн, Таҥара аньыыттан толуйар сиэртибэ буоларга Кинини анаабыта; онон Таҥара, урут киһи аймаҕы өр тулуйбут кэмигэр оҥоһуллубут аньыыны-буруйу накаастаабакка хаалларан, кырдьыгы тутуспутун көрдөрбүтэ. Манан Кини Бэйэтин кырдьыктаах быһыытын-майгытын таһынан өссө Иисуһу итэҕэйээччилэри буруйтан быыһыырын көрдөрөр+.

27Оччоҕо хайҕанарбыт туох хааларый? Туох да хаалбат. Ханнык Сокуоҥҥа олоҕуран? Дьайыылары ирдиир Сокуоҥҥа дуо? Суох, итэҕэли ирдиир Сокуоҥҥа олоҕуран+. 28Киһи Сокуону тутуһан буолбакка, итэҕэлинэн быыһанарын биһиги билинэбит+. 29Ама, Таҥара иудейдар эрэ Таҥаралара үһү дуо, атын норуоттарга эмиэ Таҥара буолбатах үһү дуо? Биллэн турар, Кини бары норуоттар Таҥаралара+. 30Таҥара биир эрэ, Кини быһыллыбыт да, быһыллыбатах да омугу, итэҕэйдэхтэринэ, хайаларын да буруйдарыттан быыһыыр+. 31Ол аата биһиги итэҕэли өрө тутан Сокуону көтүрэбит дуо? Биллэн турар, көтүрбэппит! Биһиги Сокуону бөҕөргөтөбүт+.

4

Авраам холобура

4^1Оччоҕо төрүт өбүгэбит Авраам туһунан тугу диибитий?[*]
2Авраам үтүө дьайыыларын иһин кырдьыксыт киһинэн билиниллибит буоллаҕына, биллэн турар, онон киэн туттуон сөп этэ, ол эрээри Таҥара иннигэр буолбатах. 3Суруйуулар туох дииллэрий? «Авраам Таҥараны итэҕэйбитэ, ол иһин Таҥара кинини кырдьыксыт киһи диэн билиммитэ»+. 4Үлэлиир киһиэхэ туох төлөнөрө бэлэх буолбакка, аахсан ылар хамнаһа буолар. 5Ол эрээри киһи бэйэтин үтүөтүгэр-өҥөтүгэр эрэммэккэ, буруйдааҕы буруйуттан быыһыыр Таҥараны итэҕэйэр буоллаҕына, Таҥара кини итэҕэлин кырдьыктаах көнө быһыы диэн билинэр+. 6Ол курдук эмиэ туох да өҥөтө суоҕун үрдүнэн, Таҥара кырдьыксыт диэн билиммит киһитин Давид алгыстааҕынан ааттыыр:+
7«Буруйдара бырастыы гыныллыбыттар, аньыылара сотуллубуттар – алгыстаахтар. 8Айыы Тойоҥҥо аньыыта-харата буруйга турбатах киһи алгыстаах»+.

9Оттон бу алгыстаныы быһыллыбыт иудейдарга эрэ аналлаах дуу, быһыллыбатах атын норуоттарга эмиэ ананар дуу? Биһиги «Авраам Таҥараны итэҕэйбитэ, ол иһин, Таҥара кинини кырдьыксыт киһи диэн билиммитэ» диибит+. 10Хаһан билиммитэй: Авраам быһыллыан иннинэ дуу, быһыллыбытын кэннэ дуу? Быһыллыан иннинэ, кэлин буолбатах. 11Кини Таҥараны итэҕэйэн кырдьыктаах киһи диэн билиниллибитин бэлиэтигэр, ону бигэргэтэр бэчээт быһыытынан, быһыы сиэрин-туомун оҥорторбута. Онон Таҥара быһыллыбатах дьону эмиэ итэҕэллэрин иһин кырдьыктаах көнө дьон диэн билинэрин туһугар, Авраам бары итэҕэйээччилэр аҕалара буолбута+. 12Быһыллыбыттарга эмиэ – тас сиэри-туому эрэ тутуһааччыларга буолбакка, аҕабыт Авраам өссө быһыллыан инниттэн ылыммыт итэҕэлин олук түһэрсэн итэҕэйээччилэргэ кини аҕалара буолар.

Авраамҥа эрэннэрии

13Таҥара аан дойдуну бас билиэҥ диэн Авраамҥа уонна кини удьуордарыгар эрэннэриитэ Сокуону тутуһууга туох да сыһыана суоҕа, итэҕэлинэн быыһаныыга эрэ сыһыаннааҕа+. 14Бу эрэннэрии Сокуону тутуһааччыларга сыһыаннааҕа эбитэ буоллар, итэҕэл туох да туһата суох буолуо этэ, эрэннэрии эмиэ кураанах буолуо этэ:+
15Сокуон уордаах-кылыннаах дьүүлтэн ураты атын тугу да эрэннэрбэт, тоҕо диэтэххэ, сокуон суох сиригэр эрэ сокуону кэһии диэн суох+.

16Онон Таҥара тугу эрэннэрбитэ үтүө бэлэх буолан, Авраам удьуордарыгар: Сокуоҥҥа бас бэринээччилэргэ да, Авраам итэҕэлин олук уурсааччыларга да – барыларыгар бэриллэрин туһугар, бу эрэннэрии итэҕэлгэ олоҕурар. Оттон Авраам биһиги барыбыт духуобунай аҕабыт буоларын+
17туһунан Суруйууларга «Эйигин Мин элбэх норуот аҕата оҥордум» диэн этиллэр, онон өлбүтү да тилиннэрэр, суоҕу да баар курдук ыҥырар Таҥаратын – итэҕэйбит Таҥаратын – иннигэр Авраам биһиги аҕабыт буолар+. 18Кини эрэл кыыма да суоҕун үрдүнэн, эрэнэн туран итэҕэйэн, «эн удьуоруҥ үтүмэн үгүс буолуо» диэн суруллубутунан, үгүс норуоттар аҕалара буолбута+. 19Ол кэннэ итэҕэлин энчирэппэккэ, сүүсчэкэ саастаах бэйэтэ: «Этим-сииним эмэхсийбитэ ыраатта, кырдьаҕас Саррабар оҕо үөскүүр кыаҕа суох», – дии санаабатаҕа[*],+
20-21Таҥара эрэннэрбитин саарбахтыы барбатаҕа, хата бигэ итэҕэлин энчирэппэккэ, Кинини айхаллаабыта. 22Онон бу итэҕэлин иһин Таҥара Авраамы кырдьыксыт көнө киһи диэн билиммитэ+. 23Ол гынан баран Суруйууларга баар «кырдьыксыт киһи диэн билиммитэ» диэн этии киниэхэ эрэ буолбатах, 24биһиэхэ – Айыы Тойоммутун Иисус Христоһу өлөр өлүүттэн тилиннэрбит Таҥараны итэҕэйээччилэргэ эмиэ туһааннаах+. 25Иисус Христос биһиги аньыыбытын-буруйбутун боруостуур туһугар, өлөр өлүү илиитигэр бэриллибитэ, биһигини быыһыыр туһугар, тиллибитэ+.

5

Буруйтан быыһаныы түмүгэ

5^1Онон итэҕэлбитинэн буруйбутуттан быыһанаммыт, билигин биһиги Айыы Тойоммут Иисус Христос өҥөтүнэн Таҥараны кытта эйэлээхпит+. 2Кини биһигини бу билиҥҥи алгыстаах олохпутугар итэҕэл суолунан тиэрдэн, биһиги Таҥара килбиэннээх сырдыгар тиксэр эрэллэммиппитинэн киэн туттабыт+. 3Итинэн эрэ буолбатах, эрэй-кыһалҕа тулууру үөскэтэрин билэр буолан, эрэйи көрөрбүтүнэн эмиэ хайҕанабыт+. 4Тулуурдаах киһи үөрүйэх буолар, үөрүйэх киһи эрэмньилэнэр, 5оттон эрэмньибит, биһиэхэ бэриллибит Сибэтиэй Тыынынан сүрэхпитигэр Таҥара таптала кутуллар буолан, биһигини кыбыстыыга киллэрбэт+.

6Христос, биһиги өссө мөлтөх эрдэхпитинэ, анаммыт кэмигэр аньыылаахтар тустарыгар өлбүтэ. 7Кырдьыксыт да туһугар ким эмэ өлө барара саарбах, арай үтүөнү оҥорторбут киһитин туһугар, биир эмэ киһи өлөргө быһаарыныа эбитэ дуу. 8Оттон Христос биһиги өссө аньыылаах дьон эрдэхпитинэ, биһиги туспутугар өлбүтэ. Итинэн Таҥара биһиэхэ Бэйэтин тапталын көрдөрбүтэ+. 9Онон билигин буруйтан-аньыыттан Кини Хаанынан быыһаммыт дьон, биһиги, Таҥара уордаах-кылыннаах дьүүлүттэн эмиэ Кининэн быыһаныахпыт+. 10Ол эбэтэр, биһиги, Таҥараҕа өстөөх сылдьыбыт дьон, Кини Уола өлөн Таҥараны кытта эйэлэспит буоллахпытына, билигин Кини Уолун олоҕунан өссө ордук быыһаныахпыт+. 11Ол эрээри итинэн эрэ бүппэт: Таҥараны кытта биһигини эйэлэһиннэрбит Айыы Тойоммут Иисус Христос үтүөтүнэн биһиги билигин Таҥаранан киэн туттабыт.

Адам уонна Христос

12Аньыы-хара киһи аймахха биир киһинэн, Адамынан, киирэн, кини аньыытыттан өлөр өлүү баар буолбута, онон дьон барыта аньыыланан, өлүү бар дьоҥҥо барытыгар тарҕаммыта+. 13Сокуон инниттэн да бу аан дойдуга аньыы-хара баара гынан баран, Сокуон суоҕар аньыы буруйга турбат этэ+. 14Ол да буоллар өлөр өлүү, Адамтан Моисейга диэри кэм усталаах-туоратыгар аҥаардастыы баһылаан, бэл Адам аньыытыгар холоонноох аньыыны оҥорботох дьону бэйэтигэр бас бэриннэрбитэ.

Адам буоллаҕына Атыны, аан дойдуга Кэлиэхтээҕи, сирэйдээн көрдөрөр уобарас буолар+. 15Ол эрээри Таҥара бэлэҕин Адам буруйун кытта тэҥниир табыллыбат. Биир киһи буруйуттан элбэх киһи өлбүт буоллаҕына, Таҥара илгэлээх үтүөтэ, биир Киһинэн – Иисус Христоһунан – элбэх киһиэхэ тиксэрбит үтүө бэлэҕэ, хайдахтаах курдук сүҥкэн буолуой!+
16Таҥара үтүө бэлэҕин биир киһи аньыытын содулун кытта тэҥниир табыллыбат: ол саҕана соҕотох биир аньыы иһин буруйдуур дьүүл уурааҕа тахсыбыта, оттон билигин Таҥара үтүө бэлэҕэ үгүс буруйу бырастыы гыннарда. 17Өлөр өлүү аҥаардас биир киһи соҕотох буруйунан баһылыыр былааһы ылбыт эбит буоллаҕына, Таҥара буруйтан быыһыыр өлгөм илгэлээх үтүөтүн бэлэх ылбыт дьон эмиэ, биир Иисус Христоһунан Таҥараны кытта бииргэ олоххо баһылыыллара биллэн турар+.

18Онон биир киһи буруйунан бүтүн киһи аймах дьүүлгэ турбутунуу, соҕотох биир Киһи кырдьыктаах быһыыта дьону барытын буруйтан быыһаан, олоҕу бэлэхтиир+. 19Биир киһи истигэнэ суоҕа элбэх киһини аньыыга тэппитинии, соҕотох биир Киһи истигэнэ элбэх дьону быыһыаҕа+.

20Сокуон кэлбитигэр Сокуону кэһии үксүү түспүт буоллаҕына, аньыы үксээбитигэр Таҥара илгэлээх үтүөтэ эмиэ хас эмэ төгүл күүһүрбүтэ,+
21онон өлөр өлүү төрүөтэ буолбут аньыы хайдах баһылаабытай да, ол курдук Таҥара илгэлээх үтүөтэ биһигини кырдьыксыт дьон оҥорон, Иисус Христос Айыы Тойоммут көмөтүнэн бараммат олоххо киллэрээри, эмиэ баһылаабыта+.

6

Христос биһиэхэ дьиҥнээх олоҕу биэрбитэ

6^1Онон туох диибитий? Таҥара илгэлээх үтүөтэ күүһүрэн истин диэн, эмиэ уруккубут курдук, аньыыбытын ыһыктыбакка сылдьабыт дуо? Олох оннук буолуо суохтаах! 2Биһиги, өлөн аньыы былааһыттан тахсыбыт дьон, аньыылаах олоҕунан хайаан салгыы олоруохпутуй+? 3Эбэтэр биһиги, Христос Иисустуун биир буолаары сүрэхтэммиттэр, Кини өлүүтүгэр сүрэхтэммиппитин эһиги билбэккит дуу? 4Онон өлүүгэ сүрэхтэнэн, Кинилиин бииргэ көмүллэммит, Аҕатын килбиэннээх күүһүнэн өлбүттэртэн тиллибит Христос курдук билигин биһиги эмиэ саҥа олоҕу олорор кыахтаахпыт+.

5Биһиги Кини өлбүтүн курдук өлөн Кинилиин холбостохпутуна, эмиэ Кини курдук тиллиэхтээхпит+. 6Эппит-хааммыт араас кыдьыктан босхолонон, аны аньыы-хара кулута буолбаппыт туһугар, биһиги эргэ киһибит Кинини кытта кириэскэ тиириллибитин билэбит,+
7оттон өлбүт киһи аньыыттан босхолонор+. 8Өскөтүн биһиги Христоһу кытта өлбүт буоллахпытына, эмиэ Кинилиин бииргэ олоруохпут диэн итэҕэйэбит+. 9Биһиги билэбит: Христос өлбүттэртэн тиллэн баран аны өлбөт, онон өлөр өлүү Кини үрдүнэн аны ханнык да былааһа суох+. 10Кини биһигини аньыыттан биирдэ букатыннаахтык босхолуур туһугар өлбүтэ, оттон билигин Таҥара туһугар олорор+. 11Ол курдук, эһиги эмиэ Христос Иисуһу – Айыы Тойоммутун[*] кытта биир буолаҥҥыт, аньыы туһа кэллэҕинэ, өлбүппүт, Таҥара туһа кэллэҕинэ, тыыннаахпыт дии саныыр буолуҥ.

12Онон эһиги өлөр оҥоһуулаах эккитин-сииҥҥитин аньыы-хара аны бас билбэтин, эт-хаан кыдьыгар эһигини баһылаппатын+. 13Эккитин-сииҥҥин аньыыга ончу туран биэримэҥ, хара дьайга туһаннарымаҥ, ол оннугар өлөн баран тиллибит дьон быһыытынан бэйэҕитин Таҥараҕа туттарыҥ, оччоҕо эккит-сииҥҥит бүтүннүүтэ үтүөнү оҥорон Киниэхэ сулууспалыа+. 14Аньыы аны эһигини салайыа суохтаах: эһиги Сокуон былааһыгар буолбакка, Таҥара илгэлээх үтүөтүн былааһыгар олороҕут.

Кырдьык кулуттара

15Оччоҕо тугуй? Сокуон былааһыгар буолбакка, Таҥара илгэлээх үтүөтүн былааһыгар олоробут диэн, аньыыны оҥоробут дуо? Хайдах да оннук буолуо суохтаах! 16Кимиэхэ эмэ баскытын бэринэн, бары этиитин толорорго бэлэм буоллаххытына, кини кулута буоларгытын ама өйдөөбөккүт дуо: эһиги өлүүгэ анньар аньыы кулуттара эбэтэр Таҥараны кытта эйэлэһиннэрэр истигэн буолуу кулуттара буолаҕыт+. 17Хаһан эрэ эһиги аньыы кулуттара этигит, оттон билигин, Таҥараҕа махтал, ылыммыт үөрэххитигэр ис сүрэххитинэн бас бэриннигит, 18аньыыттан босхолонон, кырдьыктаах быһыы кулуттара буоллугут+.

19Киһи өйүгэр дэбигис түһэ охсубатын иһин, тиийимтиэ буоллун диэн бу курдук этэбин. Хаһан эрэ мөкүтүк быһыыланаары кирдээх быһыы-майгы, бары куһаҕан кулута буолбуккут курдук, билигин, аны сибэтиэйдик олорор туһугар, үтүө быһыы-майгы кулуттара буолуҥ. 20Урут аньыы кулуттара эрдэххитинэ, эһиги үтүөҕэ бас бэриммэт «көҥүл» дьон этигит. 21Ол сылдьан туох ситиһиилээх этигитий? Онтукаҕытыттан билигин бэйэҕит саатаҕыт: эһиги «ситиһиигит» түмүгэ өлөр өлүү этэ. 22Оттон билигин, аньыыттан босхолонон Таҥараҕа кулут буолбуккут кэннэ, эһиги ситиһиигит – сибэтиэй буолуу, оттон олоххут түмүгэ – бараммат олох+. 23Аньыы төлөбүрэ – өлүү, оттон Таҥара бэлэҕэ – Христос Иисус Айыы Тойоммутун кытта биир буолан тиксэр бараммат олохпут+.

7

Эр-ойох буолуу холобура

7^1Ама эһиги, бырааттарым, (сокуону билэр дьоннуун кэпсэтэбин дии саныыбын) киһи тыыннааҕын тухары эрэ, сокуон кини үрдүнэн былаастааҕын билбэккит дуо? 2Холобура, эрдээх дьахтар, эрэ тыыннааҕын тухары, кинини кытта сокуонунан холбоһо сылдьар, оттон эрэ өллөҕүнэ, эрин кытта холбообут сокуонтан босхолонор+. 3Онон эрэ тыыннааҕар атын киһини кытта олорор буоллаҕына, көссүүлэспитинэн ааҕыллар; оттон эрэ өллөҕүнэ, ол сокуонтан төлөрүйэн, атын киһиэхэ эргэ бардаҕына да, көссүүлэспитинэн ааҕыллыбат+.

4Син ол кэриэтэ, бырааттарым, Христос өлбүтүн быһыытынан эһиги эмиэ өлбүккүт, онон Атыҥҥа – өлбүттэртэн Тиллибиккэ – бас бэринэр туһугар, Сокуонтан босхолонон мантан инньэ Таҥара иннигэр туһалаах олоҕу олоруоххут+. 5Урут сатарыйбыт айылҕабыт аньыылаах баҕатынан олорор эрдэхпитинэ, Сокуон уһугуннарбыт араас имэҥэ-кыдьыга эппитигэр-сииммитигэр дьайа сылдьара, онон биһиги өлөр өлүүгэ тиэрдэр мөкү дьайыылары оҥорорбут. 6Оттон билигин, Христоһу кытта бииргэ өлөн, биһигини хааччахтыы сылдьыбыт Сокуонтан босхолоннубут, онон мантан инньэ уруккубут курдук Сокуон хараҕын аахпакка, саҥалыы – Сибэтиэй Тыынынан – Таҥараҕа сулууспалыыбыт+.

Испитигэр баар аньыы содула

7Онон туох диибитий? Сокуон аньыылаах дуо? Хайдах да инньэ диир кыахпыт суох. Ол эрээри, аньыы диэн тугун мин Сокуон баар эрэ буолан билбитим. Сокуон «баҕарыма» диэбэтэҕэ буоллар, баҕарар диэн тугун өйдүөм да суоҕа этэ+. 8Ол гынан баран аньыы-хара, кэриэстэн тэптэн, мин испэр араас аньыылаах баҕа санааны үөскэппитэ. Сокуон суоҕар аньыы өлүк эрэ буолар+. 9Хаһан эрэ мин Сокуона суох олорбутум, онтон Таҥара кэриэһэ кэлбитигэр – аньыы эмиэ тиллэн кэлбитэ, 10мин буоллаҕына өлбүтүм; ити курдук олоххо тиэрдиэхтээх кэриэс миигин өлүүгэ тиэрдибитэ: 11аньыы, кэриэстэн тэптэн, миигин албыҥҥа үктэппитэ уонна эмиэ кэриэһи туһанан миигин өлөрбүтэ. 12Онон Сокуон сибэтиэй, кини ыйыыта-кэрдиитэ эмиэ барыта үтүө, сибэтиэй уонна кырдьыктаах+.

13Оччоҕо үтүө суол миигин ама өлөргө тиэртэ дуо? Суох, оннук буолбатах. Аньыы миигин өлөр өлүүгэ тиэрдэн бэйэтин ис дьиҥин көрдөрдө. Аньыы, миигин өлөрөөрү, үтүөнү туһаммыта, онон кэриэс баар буолан, аньыы хайдах курдук аньыылааҕа өссө ордук ырылыччы көстөн тахсыбыта.

14Сокуон духуобунайын биһиги билэбит, оттон мин аньыы кулута буоларга атыыламмыт эт-хаан айылҕалаахпын. 15Тугу гынарбын бэйэм да өйдөөбөппүн: тугу баҕарарбын оҥорбоппун, тугу абааһы көрөрбүн оҥоробун+. 16Оттон тугу баҕарбаппын оҥорор буоллахпына, Сокуон үтүө диэн этиигэ сөбүлэһэбин,+
17онон ити мин дьайыым буолбатах, мин испэр баар аньыы дьайыыта. 18Миэхэ (мин сатарыйбыт айылҕабар) туох да үтүө суоҕун билэбин; үтүөнү оҥорор баҕа баар да, ону оҥорбутум көстүбэт+. 19Баҕарар үтүөбүн оҥорбоппун, баҕарбат куһаҕаммын – ону дьэ хото оҥоробун+. 20Оттон тугу баҕарбаппын оҥорор буоллахпына, ону мин буолбатах, испэр баар аньыы оҥорор.

21Онон мин испэр маннык сокуон дьайарын көрөбүн: үтүөнү оҥоруохпун баҕардахпына, миэхэ куһаҕан эрэ табыллар эбит. 22Өйбүнэн-сүрэхпинэн Таҥара Сокуонун биһириибин+
23эрээри, эппэр-хааммар адьас туора сокуон дьайа сылдьар: ол сокуон өйүм-санаам биһириир Сокуонун кытта утарсан, миигин эппэр-хааммар иҥэ сылдьар аньыы сокуонун хаайыылааҕа гынар+. 24Оо, сордоох киһибин! Бу өлөр оҥоһуулаах эппиттэн-хааммыттан миигин ким босхолуой? 25Таҥарабар махтанабын: Кини миигин Иисус Христоска – Айыы Тойоммутугар – босхолоппута.

Ити аата мин өйбүнэн Таҥара Сокуонугар, оттон этим-хааным айылҕатынан аньыы сокуонугар сулууспалыыбын.

8

Сибэтиэй Тыын салайар олоҕо

8^1Онон билигин, Христос Иисустуун биир буолан, сатарыйбыт айылҕаларынан олорбокко, Тыын ыйарынан олорор дьон[*] ханнык да дьүүлүнэн дьүүллэммэттэр – 2Христос Иисуска баар олох Тыынын сокуона биһигини аньыы уонна өлүү сокуонуттан босхолообута+. 3Биһиги сатарыйбыт эт-хаан айылҕабыт утарылаһарыттан мөлтөөбүт Сокуон кыайан оҥорботоҕун Таҥара оҥорбута: Кини Бэйэтин Уолун киһи аньыылаах этигэр-сиинигэр холоонноох этттээн-сииннээн дьон аньыытын боруостуур сиэртибэҕэ ыыппыта, онон Кини киһиэхэ дьайа сылдьар аньыыга бүтэһиктээх бириигэбэр таһаарбыта+. 4Бу, аньыылаах айылҕалара тардарынан буолбакка, Тыын ыйарынан олорор дьон, биһиги, билигин Сокуон кырдьыктаах ирдэбилинэн олорорбут туһугар буолбута+.

5Аньыылаах айылҕаларынан олорооччулар аньыыга тардыһаллар, оттон Тыын ыйыытынан олорооччулар – духуобунайга дьулуһаллар+. 6Аньыыга тардыһар киһи өйө-санаата кинини өлүүгэ тиэрдэр, оттон Тыынынан салаллар духуобунай өй-санаа киһини эйэлээх олоххо тиксэрэр. 7Аньыылаах өй-санаа Таҥараҕа кыр өстөөх – кини Таҥара Сокуонугар бас бэриммэт, бэринэр кыаҕа да суох+. 8Онон сатарыйбыт айылҕаларынан салаллар дьон Таҥара санаатын табар кыахтара суох.

9Оттон эһиги, Таҥара Тыына эһиэхэ баарын быһыытынан аньыылаах айылҕаҕытынан буолбакка, Тыын үөрэтэринэн олороҕут; оттон Христос Тыына суох киһитэ Киниэнэ буолбатах+. 10Өскөтүн Христос эһиги сүрэххитигэр баар буоллаҕына, төһө да эккит-сииҥҥит аньыы содулуттан өлөр оҥоһууламмытын иһин, Таҥараны кытта эйэлэһэҥҥит дууһаҕыт тыыннаах. 11Иисуһу өлүүттэн тилиннэрбит Таҥара Тыына эһиэхэ баар буоллаҕына, Кини – Христоһу Тилиннэрбит – эһиэхэ баар Бэйэтин Тыынынан эһиги өлөр эккитин-сииҥҥитин эмиэ тилиннэриэҕэ+.

12Онон, бырааттарыам, биһиги эт-хаан айылҕабытыгар иэспит суоҕун быһыытынан, эппит-хааммыт тугу баҕарбытынан сылдьыа суохтаахпыт; 13сатарыйбыт айылҕаҕыт баҕатын батыһан олордоххутуна, эһиги өлүөххүт, оттон айылҕаҕыт аньыылаах дьайыыларын Тыын көмөтүнэн өһөрдөххүтүнэ, олоххо тиксиэххит+. 14Таҥара Тыынынан салайтарааччылар бука бары Таҥара уолаттара буолаллар+. 15Кутталга хат олорорго күһэйэр кулут тыынын эһиги ылымматаххыт эбээт, эһигини Таҥара уолаттара оҥорор Тыыны ылынан, Кини этитэн: «Авва, Аҕаа!» – диэн ыҥыраҕыт+. 16Биһиги Таҥара оҕолоро буоларбытын бу Тыын биһиги сүрэхпитигэр кэрэһилиир+. 17Оттон Таҥара оҕолоро буоллахпытына, ол аата Кини нэһилиэнньиктэрэбит, Христоһу кытта бииргэ нэһилиэстибэ ылабыт – Кинини кытта бииргэ эрэйдэнэр буоллахпытына, Кинини кытта бииргэ кэрэмэн килбиэҥҥэ тиксиэхпит+.

Килбиэннээх албан аат

18Бу билигин быстах кэмҥэ эрэйдэнэрбит, биһиэхэ кэнэҕэс арыллыахтаах килбиэҥҥэ холоотоххо, букатын туох да суолтата суох дии саныыбын+. 19Сиргэ-халлааҥҥа баар барыта Таҥара Бэйэтин уолаттарын хаһан аһаҕастык көрдөрөрүн эрэнэн туоххаһыйа көһүтэр; 20-21(айыллыбыт барыта сүпсүккэ бэйэтин көҥүлүнэн бэриммэтэҕэ, Бас Бэриннэрээччи көҥүлүнэн бэриммитэ); айыллыбыт эрэ барыта эрэнэр эрэлэ – өлөр өлүү хабалатыттан босхолонон, Таҥара оҕолорун килбиэннээх көҥүллэрин үллэстии+. 22Таҥара айбыта барыта күн бүгүҥҥэ диэри төрүүр талыыта киирбиттии ынчыктыырын, энэлийэрин билэбит; 23кини эрэ муҥнанар буолбатах, биһиги эмиэ, саҥа олох саҕаланыытын кэрэһилиир Тыыны ылбыттар, хаһан Таҥара уолаттара буоларбытын, эппит-сииммит толуйулларын кэтэһэн, испитигэр энэлийэбит+. 24Ол аата биһиги эрэлбитинэн быыһанан сылдьабыт. Биһиэхэ эрэннэриллибити хайыы үйэ көрөн турарбыт эбитэ буоллар, кэлбити тоҕо эмиэ кэтэһиэ этибитий+? 25Оттон өссө көрө иликпитин эрэнэр буоллахпытына, ону тулуурдаахтык күүтэбит.

26Тыын эмиэ биһигини, мөлтөхтөрү, бөҕөргөтөр; биһиги хайдах үҥүөхтээхпитин да билбэппит, ол гынан баран Тыын, киһи тылынан да кыайан эппэттии, дириҥник өрүтэ тыынан, Бэйэтэ биһиги туспутугар Таҥара иннигэр көрдөһөр. 27Киһи сүрэҕин курдаттыы Көрөөччү эмиэ Тыын туох санаалааҕын билэр – Тыын Таҥара көҥүлүнэн сибэтиэйдэр[*] тустарыгар көрдөһөр+.

28Оттон Таҥараны таптыыр, Кини көҥүлүнэн ыҥырыллыбыт дьоҥҥо туох барыта үтүөнэн эргийэрин биһиги билэбит. 29Тоҕо диэтэххэ, Кини Уола элбэх бырааттыылартан улаханнара буоларын туһугар, Таҥара эрдэттэн, өссө төрүү да иликтэриттэн, билбит дьонун Бэйэтин Уолугар холоонноох буоларга анаабыта+. 30Онон Кини кими анаабытын ыҥырбыта, кими ыҥырбытын буруйтан быыһаабыта, оттон буруйтан быыһаабыт дьонун албан аатырдыбыта+.

Таҥара таптала

31Бу кэннэ өссө тугу этиэхпитин сөбүй? Өскөтүн Таҥара биһиги диэки буоллаҕына, ким биһигини утарыаҕай+? 32Кини, Бэйэтин Уолун харыһыйбакка биһиги туспутугар толук биэрбит Таҥара, Уолун кытта атыны барытын биһиэхэ хайдах бэлэхтиэ суоҕай+? 33Таҥара талбыт дьонун ким буруйдуоҕай? Буруйтан быыһыыр Таҥара дуо+? 34Ким дьүүллүөҕэй? Ким да дьүүллүүр кыаҕа суох! Өлөн баран тиллибит Христос Иисус, Таҥара уҥа өттүгэр олорон, Бэйэтинэн биһиги туспутугар көрдөһөр+. 35Туох биһигини Таҥара[*] тапталыттан араарыаҕай: эрэй-муҥ дуу, араас кыһарыйыы, сойуолааһын дуу, аас-туор олох, дьадайыы, куттал суоһааһына дуу, болот дуу? Суруйууларга этиллэр: 36«Эн тускуттан биһигини күннэтэ өлөртүүллэр, өлөрүллэр бараан кэриэтэ көрөллөр»+. 37Ол эрээри биһиги маны барытын биһигини таптыыр Таҥара күүһүнэн кыайабыт+. 38Мин бигэтик итэҕэйэбин: өлөр өлүү да, олох да, Аанньаллар да, халлааҥҥа баар дьаһалталар, күүстэр да, билиҥҥи да, кэнэҕэски да кэм,+
39үөһээҥҥи үрдүк эйгэ да, алларааҥҥы үтүгэн да түгэҕэ, ханнык баҕарар атын айыллыбыт да биһигини Таҥара биһиэхэ Христос Иисус Айыы Тойоммутунан көрдөрбүт тапталыттан араарар кыаҕа суох.

9

Таҥара талбыт норуота

9^1Христос иннигэр кырдьыгы этэбин, сымыйалаабаппын, ону миэхэ Сибэтиэй Тыынынан суобаһым да бигэргэтэр –+
2улуукан кутурҕаҥҥа ылларан ааспат-бүппэт эрэйтэн мин сүрэҕим ыалдьар: 3хаан-уруу бырааттарым тустарыгар кырыыска туран, бэйэм Христостан араарылларбын ордоруом этэ!+
4Кинилэри, Израиль дьонун, Таҥара Бэйэтин уолаттарынан ааттаабыта, кинилэргэ кэрэмэн килбиэнин көрдөрбүтэ, кинилэри кытта сөбүлэһии оҥорсубута, кинилэргэ Сокуону биэрбитэ, Таҥараҕа дьиҥнээхтик сүгүрүйэр суолу арыйбыта, уонна эрэннэрэр тылларын кинилэргэ эппитэ; 5кинилэр улуу төрүттэрдээхтэр, үйэттэн үйэҕэ алгыстаах, баартан барытыттан үрдүк Таҥара – Христос – эмиэ кинилэр ортолоругар төрөөбүтэ, аминь.

6Ол эрээри Таҥара Израиль туһунан этиитэ хайдах да бэйэтин күүһүн ыһыктыбатаҕа. Израиль киһитэ эрэ барыта дьиҥ Израиль киһитэ буолбатах,+
7итиэннэ «Исаак ыччата эн ааккын ааттатыа» диэн этиллибитин быһыытынан Авраамтан үөскээбит эрэ барыта кини оҕото буолбатах+. 8Ол аата Авраам оҕото эрэ барыта Таҥара оҕото дэммэт, арай Таҥара эрэннэриитинэн төрөөбүт эрэ оҕолор Кини оҕолоро дэнэллэр+. 9Оттон ол эрэннэрии тыла маннык этэ: «Бу кэмҥэ эмиэ кэлиэм, онно Сарра уолланыаҕа»+.

10Итинэн эрэ бүппэт. Ревекка оҕолоро эмиэ биир аҕаттан, биһиги өбүгэбититтэн Исаактан, үөскээбиттэрэ+. 11Игирэлэр өссө төрүөхтэрин инниттэн (ол аата үтүөнү да, мөкүнү да оҥоруохтарын иннинэ, Таҥара талара туохтан да тутулуга суох көҥүлүн –+
12киһи дьайыытыттан буолбакка, Таҥара ыҥырарыттан эрэ тутулуктааҕын – көрдөрөөрү), Ревеккаҕа «улахана кыратыгар үлэһит буолуоҕа» диэн этиллибитэ. 13Онон «Иаковы Мин талан ыллым, оттон Исавы туораттым» диэн Суруйууларга этиллибит туолбута.

14Оччоҕо туох диибитий? Таҥара кырдьыгы көрбөт диибит дуо? Хайдах да инньэ диир кыахпыт суох. 15Таҥара Моисейга этэр: «Үтүөнү оҥоруохпун баҕарар киһибэр үтүөнү оҥоруом, аһынарбын аһыныам»+. 16Онон Таҥара үтүөнү оҥороро ким да баҕатыттан, дьаныарыттан буолбакка, Таҥараттан Бэйэтиттэн эрэ тутулуктаах. 17Суруйууларга Таҥара фараоҥҥа: «Күүспүн эйигинэн көрдөртөрөөрү, Мин аатым сир үрдүнэн биллэрин ситиһээри эйигин үрдэппитим», – диир+. 18Онон Таҥара үтүөтүк сыһыаннаһыан баҕарбыт киһитигэр үтүөтүк сыһыаннаһар, өсөһүннэриэн баҕарбыт киһитин өсөһүннэрэр.

Таҥара уора-кылына уонна үтүө сыһыана

19«Оччоҕо туох иһин Кини киһини буруйдууруй? Ким кини көҥүлүн утары барыаҕай?» – диэҥ эн миэхэ+. 20Оо, эн, киһи, Таҥараны кытта мөккүһэр бу кимҥиний? Иһит оҥорор ууска оҥорбут иһитэ ама: «Тоҕо эн миигин маннык оҥордуҥ?» – диэн өрөлөһөн туруо дуо? 21Көһүйэ охсооччу биир туойтан мааныга да, күннэтэ да туттуллар көһүйэни, хайатын да оҥороро көҥүлэ буолбатах дуо+?

22Арай оттон Таҥара Бэйэтин кырдьыктаах уорун-кылынын, сүдү күүһүн көрдөрөөрү, уордайбыт дьонун – имири эстиэхтээхтэри – өр тулуйбут буоллун, оччоҕо тугуй+? 23Албан аатырарга бэлэмнээбит, амарахтык сыһыаннаспыт дьонугар Бэйэтин албан аата хайдахтаах муҥура суох улуутун көрдөрөөрү оннук гыммыт буоллаҕына, оччоҕо тугуй? Оттон Кини амарахтык сыһыаннаспыт дьоно биһиги буолабыт эбээт! 24Кини биһигини, иудейдартан эрэ буолбакка, атын норуоттартан эмиэ ыҥырбыта;+
25ол туһунан Кини Осия кинигэтигэр этэр: «Атын норуоту Бэйэм норуоппунан ааттыам, таптаабатахпын тапталлааҕым диир буолуом+. 26Эһиги Мин норуотум буолбатаххыт диэбит сирбэр кинилэри Тыыннаах Таҥара уолаттара диэн ааттыахтара».

27Оттон Израиль туһунан Исайя бу курдук өрө күүрүүлээхтик эппитэ: «Израиль уолаттара муора кумаҕыныы элбээбиттэрин да иһин, сорохторо эрэ быыһаныаҕа; 28Айыы Тойон туох да уталытыыта суох бэрт сотору сир дьонун бириигэбэрин таһаарыаҕа». 29Исайя эрдэттэн эппитинии: «Өскөтүн Айыы Тойон Саваоф[*] аҕыйах дьон удьуорун биһиэхэ ордорботоҕо буоллар, биһиги Содомнаах Гоморра кэриэтэ буолуо этибит».

Израиль итэҕэлэ суоҕа

30Онон туох түмүккэ кэллибит? Таҥара кырдьыгын көрдөөбөтөх норуоттар итэҕэйэн кырдьык суолугар үктэннилэр,+
31оттон кырдьык сокуонун көрдөөбүт Израиль ону булбата+. 32-33Киниэхэ тоҕо кыаллыбата? Тоҕо диэтэххэ кини итэҕэли буолбакка, Сокуон дьайыыларын[*] эрэммитэ. «Көр бу, Сиоҥҥа таас уурабын – бу таастан дьон иҥнэр буолуоҕа, очуос тааһы туруорабын – бу таастан охтор буолуоҕа. Ол эрээри Кинини итэҕэйэр киһи кыбыстыыга киириэ суоҕа» диэн Суруйууларга этиллибитин курдук, кинилэр «харгыс таастан» иҥнэн бүдүрүйбүттэрэ+.

10

10^1Бырааттарыам! Сүрэҕим баҕарар баҕата, Таҥараҕа үҥэр үҥүүм – Израиль быыһаныыта[*]. 2Мин бэйэбинэн туоһулуубун: кинилэр Таҥара көҥүлүн ис сүрэхтэриттэн дьулуһан туран толоруохтарын баҕараллар, ол гынан баран бу дьулуһуулара дьиҥнээх билиигэ олоҕурбат+. 3Таҥара кырдьыгын билбэккэ, бэйэлэрин кырдьыктарын бигэргэтэ сатыыр буоланнар, кинилэр Таҥара кырдьыктаах көҥүлүгэр бас бэриммэтэхтэрэ+. 4Оттон Сокуон бүтэр уһуга – Христос: онон билигин хас биирдии Кинини итэҕэйээччи кырдьыктаах көнө киһи буолар кыахтанар+.

Быыһанар суол киһиэхэ барытыгар аһаҕас

5Сокуону тутуһан быыһаныы туһунан Моисей бу курдук суруйар: «Сокуон ирдэбилин барытын толорбут эрэ киһи олоххо тиксиэҕэ»+. 6Оттон итэҕэлинэн быыһаныы маннык этэр: «Ким халлааҥҥа тахсыай?» – диэн бэйэҕиттэн ыйытыма (Христоһу сиргэ түһэрэ сатаабыттыы). 7Эбэтэр: «Ким үтүгэн түгэҕэр түһүөй?» – диэмэ (Христоһу өлбүттэртэн таһаара сатаабыттыы)+. 8Оттон Суруйуулар туох дииллэрий? «Таҥара тыла эйиэхэ чугас: тылгар да баар, сүрэххэр да баар». Бу – итэҕэл тыла, биһиги үөрэтэр-иһитиннэрэр тылбыт. 9Иисуһу Айыы Тойон диэн тылгынан аһаҕастык билинэр уонна Таҥара Кинини өлбүттэртэн тилиннэрбитин ис сүрэххиттэн итэҕэйэр буоллаххына, быыһаныаҥ:+
10ким сүрэҕинэн итэҕэйэр – кырдьыксыт киһи диэн билиниллиэ, ким итэҕэлин аһаҕастык билинэр – быыһаныа. 11Суруйууларга «Кинини итэҕэйэр киһи кыбыстыыга киириэ суоҕа» диэн этиллэр+. 12Бу – туох да уратылаһыыта суох иудейдарга да, атын норуоттарга да барыларыгар туһуланар этии, тоҕо диэтэххэ Айыы Тойон барыбытыгар биир, Кини ыҥырар дьону барытын өлгөмнүк алгыыр+. 13«Айыы Тойону аатын ааттаан ыҥырбыт ханнык баҕарар киһи быыһаныа»+.

14Оттон итэҕэйбэтэх дьон Кинини хайдах ыҥырыахтарай? Истибэтэх дьон хайдах итэҕэйиэхтэрэй? Иһитиннэрэр-кэпсиир киһи суох буоллаҕына, Кини туһунан хайдах истиэхтэрэй+? 15Үөрэҕи тарҕаттара ыыппатах буоллахтарына, хайдах баран кэпсиэхтэрэй? Суруйууларга этиллэр: «Эйэҕэ[*], үтүөҕэ үөрэтэр Евангелиены иһитиннэрээччилэр кэлэллэрэ хайдах дьикти үчүгэйий!» 16Ол гынан баран истибит эрэ барыта ону ылыммыт буолбатах. «Айыы Тойон! Биһигиттэн истибитин ким итэҕэйдэ?» – диир Исайя+. 17Онон, итэҕэл Евангелиены истииттэн үөскүүр, оттон Евангелиены Таҥара тылын[*] иһитиннэрээччилэр аҕалаллар+. 18Ол эрээри эһигиттэн ыйытыам этэ: кинилэр ама истибэтэхтэр үһү дуо? Биллэн турар, истибиттэрэ! «Кинилэр саҥалара бүтүн сир үрдүнэн дуораһыйбыта, эппит тыллара сир-халлаан сиксигэр тиийэ иһиллибитэ»+.

19Өссө манныгы ыйытыам этэ: Израиль ама билбэтэх үһү дуо? Моисей бастакынан эппитэ: «Норуот диэбэт норуоккутунан эһигини күнүүлэтиэм, Миигин өйдөөбөт хараҥа норуотунан эһигини абардыам». 20Исайя буоллаҕына өссө ордук хорсуннук этэр: «Миигин көрдөөбөтөх дьон булан ыллылар, ыйыппатах дьоҥҥо Мин Бэйэбин биллэрдим». 21Оттон Израиль туһунан кини маннык диир: «Истигэнэ суох, өһөс норуокка уһун күнү быһа икки илиибин уунан турбутум».

11

Таҥара Израильга амарах сыһыана

11^1Манан тугу этиэхпин баҕарабыный? Ама Таҥара Бэйэтин норуотун киэр аста дуо? Биллэн турар, киэр аспат! Мин эмиэ Израиль киһитинэбин, Авраам удьуорунабын, Вениамин аҕатын ууһуттан төрүттээхпин+. 2Суох, Таҥара эрдэттэн билбит норуотун киэр анньыбатаҕа. Суруйууларга Илия туһунан туох дэммитин билбэккит дуо? Кини Таҥараҕа:+
3«Айыы Тойон! Пророктаргын өлөртөөтүлэр, сиэртибэнньиктэргин урусхаллаатылар. Соҕотох мин эрэ хааллым, аны билигин мин тыыммар турунан эрэллэр», – диэн Израилы үҥсүбүтүгэр 4Таҥара туох диэн хоруйдууруй? «Мин Ваал иннигэр сөһүргэстээбэтэх сэттэ тыһыынча киһини Бэйэбэр ордоруммутум», – диир. 5Ол курдук билигин эмиэ Таҥара Бэйэтин илгэлээх үтүөтүнэн талан ылан ордоруммут дьоно бааллар+. 6Таҥара үтүөтүнэн буоллаҕына, ол аата киһи өҥөтүнэн буолбатах, онтон атын эбитэ буоллар Таҥара үтүөтэ үтүөнэн ааттаныа да суоҕа этэ; оттон бэйэҥ үтүө дьайыыгынан буоллаҕына, ол аата Таҥара үтүөтүнэн буолбатах, онтон атын эбитэ буоллар, эн үтүө дьайыыҥ хайыы-үйэ үтүөнэн ааттаныа суоҕа этэ[*].

7-8Оччоҕо хайдаҕый? Израиль дьулуспут сыалын ситиспэтэх. Ол сыалы сорохтор эрэ, Таҥара талбыт дьоно, ситиспиттэр, уоннааҕылара, итэҕэйбэккэ, эбии тыйыһырбыттар. Суруйууларга этиллибитин курдук, «Таҥара кинилэргэ улугуруу тыынын ыытан, күн бүгүҥҥэ диэри харахтара көрбөт, кулгаахтара истибэт»+. 9Давид эмиэ этэр: «Малааһыннара бэйэлэригэр оҕуур, угаайы уонна туһах буоллун – сэттэрэ-сэлээннэрэ ситиэхтин; 10харахтара тугу даҕаны көрбөт гына бүрүлүннүн, систэрэ үйэ-саас тухары көммөтүн»+.

Самсаммыт лабаалар

11Оччоҕо маннык ыйытыы үөскүүр: ама Израиль турбаттыы бүдүрүйбүтэ буолуо дуо? Биллэн турар, оннук буолбатах! Ол эрээри кинилэр охтоннор, кинилэргэ күнүүнү уһугуннараары, атын норуоттарга быыһабыл кэллэ. 12Онон кинилэр охтубуттарын түмүгэр аан дойду дьоно дэлэй алгыска тиксибит, кинилэр тутайбыттарын түмүгэр атын омуктар байбыт буоллахтарына, кэлин Израиль бүтүннүүтэ Таҥараҕа эргилиннэҕинэ, ол эргиллиитэ эмиэ аан дойдуга төһөлөөх элбэх үтүөнү тосхойуой!

13-14Билигин эһиэхэ, атын норуоттарга, туһаайан этэбин. Мин, норуоттар Апостоллара, Бэйэм хаан-уруу норуоппар күнүүнү уһугуннараммын, саатар, сорохторун эмэ быыһаан ылаайабыный диэн эрэл санаабын ыһыктыбакка Таҥараҕа сулууспалыырбынан киэн туттабын+. 15Бэйэм норуотум киэр анньыллыыта Таҥараны кытта бүтүн аан дойдуну эйэлэһиннэрбит эбит буоллаҕына, Таҥара кинилэри ылыныыта туохха холоонноох буолуой? Өлөн баран тиллиигэ тэҥнэһиэ суоҕа дуо+? 16Бастакы үүнүү быһыытынан Таҥараҕа анаммыт тиэстэ сороҕо сибэтиэй буоллаҕына, тиэстэ бүтүннүүтэ сибэтиэй буолар. Силиһэ сибэтиэй буоллаҕына, лабаалара эмиэ сибэтиэйдэр.

17Сорох лабаалара тостубуттарыгар эн, дьиикэй маслина, кинилэр оннуларыгар самсанаҥҥын, дьиҥнээх маслина силиһин сүмэһинин үллэстэр буоллаххына,+
18лабаалартан үрдүктүк сананыма. Үрдүктүк сананар буоллаххына, сэрэн – силиһи эн туппаккын ээ, силис эйигин тутар. 19«Миигин сыһыннын диэн лабаа тостубута», – диэҥ, баҕар. 20Сөп, үчүгэй. Ол гынан баран кинилэр итэҕэйбэт буоланнар тостон түспүттэрэ, оттон эн итэҕэлгинэн тутуллан тураҕын: онон улаханнык сананыма, хата сэрэнэ сырыт. 21Таҥара төрүт-уус лабаалары харыһыйбатах буоллаҕына, көр, эйигин да харыһыйыа суоҕа+. 22Эн Таҥара үтүө да, кытаанах да сыһыанын көрөҕүн: тостон түспүккэ Кини кытаанах, оттон эйиэхэ, Таҥара үтүө санаатыгар эрэнэриҥ тухары, үтүө сыһыаннаах; уларыйдаххына – эн эмиэ кэрдиллиэҥ. 23Ол эрээри анарааҥҥылар, итэҕэйдэхтэринэ хат самсаныахтара: Таҥара төттөрү самсыыр күүстээх. 24Эн, дьиикэй маслинаттан быһыллан бараҥҥын, айылҕаҕын утаран, атын олордуу маслинаҕа самсаммыт буоллаххына, бу мас төрүт-уус лабаата төрөөбүт маһыгар самсанара, биллэн турар, быдан дөбөҥ буолуо.

Израиль бүтүннүүтэ быыһаныа

25Бырааттарыам! Улаханнык санамматыннар диэн, мин эһиэхэ биир кистэлэҥи арыйыахпын баҕарабын: Израиль дьоно быстах эрэ кэмҥэ, омуктар туһааннаах ахсааннара Таҥараҕа кэлиэр эрэ диэри, итэҕэйбэт тыйыс санааламмыттар. 26«Сионтан Быыһааччы кэлэн, Иаков удьуордарын аньыыларын киэр гыныаҕа. 27Аньыыларын-буруйдарын суох гыннахпына, кинилэри кытта сөбүлэһии оҥорсуом», – диэн суруллубутун курдук, Израиль бүтүннүүтэ быыһаныаҕа.

28Кинилэр Евангелиены ылыммакка, эһиги тускутугар Таҥараҕа өстөөхтөр, оттон талыллыбыт норуот быһыытынан – өбүгэлэрин туһуттан Таҥара таптыыр норуота буолаллар. 29Таҥара биэрбит бэлэҕин туура тутан ылбат, ыҥырыытын уларыппат. 30Эһиги, хаһан эрэ Таҥараҕа бас бэриммэт дьон, билигин, кинилэр бас бэриммэккэлэр, Таҥараҕа бырастыы гыннарбыккыт курдук,+
31кинилэр эмиэ, Таҥара эһигини бырастыы гыммытын иһин, Киниэхэ бырастыы гыннараары, тылын истибэттэр. 32Таҥара кэлин барыларын бырастыы гынар туһугар, бука барыларын истигэнэ суох буолуу билиэнигэр ылбыта.

33Оо, Таҥара баайа, муударай өйө, тугу барытын билэрэ-көрөрө муҥура да суох буоллаҕа! Таайыллыбат да буоллаҕа Кини дьүүлэ, өйдөммөт да буоллаҕа Кини суола-ииһэ!+
34«Ким Айыы Тойон өйүн ситэн өйдөөбүтэ баарай? Ким Киниэхэ сүбэһит-амаһыт буолбута баарай+? 35Ким тугу биэрбиттээх буолан Киниттэн төлөбүр эрэйиэҕэй?» 36Туох барыта Киниттэн кэлэр, туох барыта Кининэн турар, туох барыта Киниэхэ ананар. Киниэхэ үйэттэн үйэҕэ албан аат, аминь!+

12

Христос биэрэр саҥа олоҕо

12^1Онон, бырааттарым, Таҥара амарах санаатын туһугар эһигиттэн көрдөһөбүн: бэйэҕитин бүүс-бүтүннүү Киниэхэ сөбүлэтэр тыыннаах сибэтиэй сиэртибэ быһыытынан Таҥараҕа бэриниҥ – ол буолуо эһиги Киниэхэ дьиҥ духуобунай сулууспаҕыт+. 2Бу аньыылаах дойду сиэрин-майгытын батыһымаҥ, ол оннугар Таҥара көҥүлүн, Кини тугу үтүө, сөптөөх, эҥкилэ суох үчүгэй диирин билэр туһугар, өйдүүн-санаалыын төрдүттэн уларыйыҥ+.

3Апостол буолар алгыстаах бырааптаммыт киһи быһыытынан, эһиэхэ барыгытыгар этэбин: бэйэҕитин үрдүктүк санаммат буолуҥ, Таҥара хас биирдиигитигэр биэрбит итэҕэлинэн көрөн сөптөөхтүк сыаналаныҥ+. 4Холобура, бу бэйэбит эппитин-сииммитин да ылан көрүөҕүҥ: биир бэйэбит элбэх миэстэлэрдээхпит, ол миэстэлэрбит бары тус-туспа аналлаахтарын курдук,+
5биһиги эмиэ элбэх да буолларбыт, Христостуун холбоһоммут бука бары биир Эт-сиин буолабыт, оттон тус-туһунан ыллахха, бары биир Эт-сиин сорҕолорунабыт+. 6Онон Таҥараттан араас дьоҕуру бэлэх ыламмыт, бары тус-туһунан аналлаахпыт: Таҥара этэрин дьоҥҥо тиэрдэр кыахтаах пророк, итэҕэлин кыаҕынан көрөн, Таҥара этэрин тиэртин,+
7ким сулууспалыыр – сулууспалаатын, ким үөрэтэр – үөрэттин,+
8ким бөҕөргөтөр – бөҕөргөттүн, ким бэрсэр – ис сүрэҕиттэн бэристин, ким салайар – кыһамньылаахтык салайдын, ким үтүөнү оҥорор санаалаах – ол үтүөнү үөрэ-көтө оҥордун+.

Таптал

9Тапталгыт истиҥ буоллун; куһаҕантан тэйэ туттуҥ, үчүгэйи тутуһуҥ+. 10Бырааттыы дьон быһыытынан бэйэ-бэйэҕитин истиҥник таптааҥ, атыттары бэйэҕитинээҕэр үрдүктүк тутуҥ;+
11эрчимҥитин энчирэтимэҥ, сүрэххит төлөнүн сөҕүрүтүмэҥ, Айыы Тойоҥҥо сулууспалааҥ; 12эрэлинэн уоскутунуҥ, ыарахаттарга кытаанах тулуурдаах буолуҥ, тиһигин быспакка үҥүҥ;+
13сибэтиэйдэр кыһалҕаларын үллэстиҥ; айан дьонун амарахтык көрсүҥ+. 14Эһигини сойуолаһар дьону алҕааҥ, кинилэри кыраабакка-таныйбакка алгыыр эрэ буолуҥ+. 15Үөрэри кытта үөрсүҥ, ытыыры кытта ытаһыҥ+. 16Бэйэҕит икки ардыгытыгар иллээх буолуҥ, үрдүктүк сананымаҥ, кыраҕа-хараҕа, кыһалҕалаахха чугас буолуҥ, бэйэҕитинэн дуоһуйумаҥ;+
17куһаҕаҥҥа куһаҕанынан хардарымаҥ, бар дьон иннигэр үтүөнү эрэ оҥорорго кыһаллыҥ+.

18Эһиги өттүгүтүттэн кыаллар буоллаҕына, дьону барытын кытта эйэ-дэмнээх буолуҥ+. 19Доҕотторуом, хаһан да куһаҕаны иэстэспэт буолуҥ, иэстэбили Таҥараҕа хаалларыҥ. «„Иэстэбил – Миэнэ, Мин иэстэһиэҕим“, – диир Айыы Тойон» диэн суруллубута+. 20Онон «өстөөххүн, аччык буоллаҕына, аһат, утаппыт буоллаҕына, утаҕын ханнар, инньэ гынан эн кинини кыбыһыннарыаҥ»+. 21Куһаҕаҥҥа кыайтарыма, куһаҕаны үтүөҕүнэн кыай.

13

Былааска бас бэринии

13^1Ханнык баҕарар киһи үрдүкү салалтаҕа бас бэриниэхтээх. Таҥараттан бэриллибэтэх былаас диэн суох; баар былаас барыта Таҥара көҥүлүнэн олохтоммута+. 2Ким былааһы утарар, ол Таҥара олохтообутун утарар, онон утарылаһааччылар бэйэлэринэн дьүүлү булунуохтара. 3Салайааччылар үтүөнү оҥорор дьоҥҥо буолбакка, куһаҕаны оҥорооччуларга кутталлаахтар. Былаастаахтартан куттаммат буолуоххун баҕараҕын дуо? Үтүөнү оҥоро сырыт, оччоҕо кинилэртэн хайҕалы эрэ ылыаҥ. 4Салайааччы – эйиэхэ үчүгэй буоларын туһугар Таҥараҕа үлэлиир. Оттон куһаҕаны оҥорор буоллаххына, сэрэн, кини мээнэҕэ болоттоох сылдьыбат: салайааччы, куһаҕаны оҥорооччулары уодьуганнаан, Таҥараҕа сулууспалыыр+. 5Онон буруйданыам диэн куттанан эрэ буолбакка, киниэхэ суобаскынан бас бэриниэх тустааххын. 6Ол иһин эһиги нолуок төлүүгүт. Салалта дьоно күннэтэ анал үлэлэрин толороллоругар Таҥараҕа сулууспалыыллар. 7Онон кимиэхэ баҕарар тугу биэриэхтээххитин: нолуок буоллун нолуогу, түһээн буоллун түһээни, ытыктабыл буоллун ытыктабылы, чиэс буоллун чиэһи биэрэр буолуҥ+.

Бэйэ-бэйэҕэ сыһыан

8Кимиэхэ да туох да иэстээх хаалымаҥ, эһиги бэйэ-бэйэҕитигэр таптал эрэ иэстээх буолуохтааххыт. Чугастааҕытын таптыыр киһи Сокуон ирдэбилин барытын толорбут+. 9Ол эбэтэр «көссүүлэһимэ», «өлөрүмэ», «уорума», «сымыйанан туоһулаама»[*], «атын киһи киэнигэр баҕарыма» диэн кэриэстэр бары атын кэриэстэри кытта «чугастааҕыгын, бэйэҕин таптыырыҥ курдук, таптаа» диэн этиигэ түмүллэллэр+. 10Таптал чугастааҕытыгар куһаҕаны оҥорбот, онон таптал Сокуон бүттүүнүн туолуута буолар+.

11Кэм-кэрдии кэмчитин билэр дьон сиэринэн олоруҥ: утуйбут уубутуттан уһуктар чааспыт[*] хайыы-үйэ кэллэ, быыһанарбыт бастаан итэҕэйбит кэммитинээҕэр билигин ордук чугаһаата+. 12Түүн ааһан, күн сырдаан эрэр. Онон хараҥа дьайыыларын киэр илгэммит, сырдыгынан сэбилэниэҕиҥ+.

13Күнүскү кэм сиэринэн – дэлэй-былас көччүргээбэккэ, арыгылаабакка, имэҥирбэккэ, содурҕаабакка, иирсибэккэ, ордук санаспакка – үтүө быһыылаахтык сылдьыаҕыҥ;+
14Айыы Тойоммутун Иисус Христоһу куйах оҥостуҥ, эппит-сииммит иннигэр кыһамньыны имэҥҥэ кубулутумаҥ+.

14

Мөлтөх уонна күүстээх

14^1Итэҕэлэ бөҕөргүү илик киһини кытта, мөккүспэккэ эрэ сыһыаннаһар буолуҥ+. 2Холобура, биир киһи тугу барытын сиэххэ сөп дии саныыр, оттон итэҕэлэ бөҕөргүү илик киһи оҕуруот аһын эрэ аһыыр+. 3Аһыыр киһи аһаабаты сэниэ суохтаах, аһаабат киһи аһыыры сэмэлиэ суохтаах – Таҥара кинини эмиэ, эйигин ылыммытын курдук, ылыммыта+. 4Атын киһи кулутун сэмэлиир эн кимҥиний? Кулута охтубутун-охтубатаҕын Айыы Тойоно Бэйэтэ быһаарыа. Охтубут да буоллаҕына, туруоҕа – Таҥара[*] кинини туруорар күүстээх+.

5Сорох киһи ханнык эрэ күнү ордук суолталыыр, оттон сороххо күн эрэ барыта тэҥ курдук. Хас биирдии киһи бэйэтэ хайдах өйдүүрүнэн салайтарыахтаах+. 6Ханнык эрэ күнү ордук суолталыыр киһи Айыы Тойон туһугар суолталыыр, оттон суолталаабат киһи – Айыы Тойон туһугар суолталаабат. Ким аһыыр, ол Таҥараҕа махтанан, Айыы Тойон туһугар аһыыр, ким аһаабат, ол эмиэ Таҥараҕа махтанан, Айыы Тойон туһугар аһаабат+. 7Биһигиттэн хайабыт да олороругар бэйэтин туһугар олорбот, өлөрүгэр бэйэтин туһугар өлбөт+. 8Олорор буоллахпытына, Айыы Тойон туһугар олоробут, өлөр буоллахпытына, Айыы Тойон туһугар өлөбүт: онон өлбүппүт да, тыыннаахпыт да иһин, өрүүтүн Айыы Тойон бас билиитигэр баарбыт+.

9Христос өлбүттэри да, тыыннаахтары да баһылаары, өлөн баран олоххо төннүбүтэ+. 10Оччоҕо тоҕо эн бырааккын одуу быһа олороҕунуй? Оттон эн тоҕо бырааккын сэниигиний? Христос[*] дьүүлүгэр бары туруохпут+. 11Ол эбит буоллаҕына, «Олохпунан андаҕайабын, – диир Айыы Тойон, – сүһүөхтээх эрэ барыта Миэхэ сүгүрүйүөҕэ, тыллаах эрэ барыта Таҥараны билиниэҕэ», – диэн суруллубута+. 12Онон хас биирдиибит бэйэтин туһугар Таҥараҕа эппиэттиэҕэ+.

Дьону аньыыга киллэримэ

13Онон аны бэйэ-бэйэбитин дьүүллэһэрбитин-ырытыһарбытын тохтотон, туох эмэ сылтаҕынан бырааппытын бүдүрүппэт, аньыыга киллэрбэт туһугар, кыһаллыаҕыҥ+. 14Мин Айыы Тойон Иисуһу ылыммыт бигэ санаабар, ис-иһиттэн кирдээх ас диэн суох, арай тугу эрэ оннук дии саныыр киһиэхэ эрэ ол ас кирдээх буолар+. 15Аһыыр аскын көрөн быраатыҥ хомойор буоллаҕына, ол аата эн хайыы-үйэ таптал сокуонун кэспиккин. Аһыыр аскынан киһини өлөрүмэ – кини туһугар Христос өлбүтэ+.

16Эһиги үчүгэй дииргитин атын дьон үөхпэттэрин курдук олоруҥ. 17Таҥара Саарыстыбата ас да, утах да буолбатах – Сибэтиэй Тыын үөскэтэр кырдьыктаах быһыыта, эйэтэ, үөрүүтэ+. 18Христоска итинник сулууспалыыр киһи Таҥараҕа сөбүлэтэр уонна бар дьон ытыктабылын ылар.

19Онон эйэ дэмнээх буолуоҕуҥ, итэҕэлбитин бөҕөргөтүһэргэ дьулуһуоҕуҥ+. 20Таҥара оҥоһуутун ас туһуттан үрэйимэ. Ас барыта ыраас, ол эрээри аһыыр аскынан киһини аньыыга киллэрэр буоллаххына, сыыһа быһыыланаҕын+. 21Эн эт сииргиттэн, арыгы иһэргиттэн, биитэр өссө тугу эрэ гынаргыттан быраатыҥ бүдүрүйэр, аньыыга киирэр, итэҕэлэ мөлтүүр буоллаҕына, онтон аккаастаммытыҥ ордук. 22Ити туһунан бэйэҥ туох итэҕэл санаалааххын искэр тута сырыт, ону Таҥара эрэ биллин. Дьиҥ ис санаатынан олороругар бэйэтин сэмэлэммэт киһи алгыстаах. 23Оттон саарбаҕалыы-саарбаҕалыы аһыыр киһи хайыы-үйэ дьүүллэммит, тоҕо диэтэххэ искэр эрэммэккэ эрэ оҥороруҥ барыта – аньыы.

24-25Мин иһитиннэрэр Евангелием уонна Иисус Христос туһунан итэҕэл тыла үөрэтэринэн, итиэннэ үйэлэр тухары кистэнэн баран, билигин пророктар суруйууларыгар өлбөт үйэлээх Таҥара соруйуутунан, бары норуоттары итэҕэлгэ бас бэринэллэрин туһугар арыллыбыт кистэлэҥ кырдьык этэринэн, эһигини бөҕөргөтөр кыахтаах++
26соҕотох муударай Таҥараҕа үйэлэр тухары Иисус Христоһунан албан аат буолуохтун! Аминь[*]+.

15

15^1Биһиги күүстээхтэр бэйэбитин эрэ харана сатаабакка, мөлтөхтөргө сүгэһэрдэрин чэпчэтиһиэх тустаахпыт+. 2Хас биирдиибит чугастааҕытын итэҕэлин күүһүрдэр туһугар, киниэхэ үчүгэй буолаарай диэн, кинини үтүөҕэ үөрэтэргэ кыһаныахтаах+. 3«Эйигин үөҕээччилэр үөҕэр тыллара Миэхэ түстэ» диэн суруллубутун курдук, Христос эмиэ Бэйэтин туһун көрүммэтэҕэ+. 4Оттон урут суруллубут барыта, биһиги Суруйуулартан тулууру, уоскулаҥы сомсоммут эрэлбитин энчирэппэппит туһугар, биһигини өйдөтөн суруллубута+.

5-6Киһиэхэ тулууру үөскэтэр, уоскулаҥы биэрэр Таҥара эһиги Христос Иисус холобурун батыһан, бука бары биир санаанан, биир куолаһынан Таҥараны, Айыы Тойоммут Иисус Христос Аҕатын айхаллыыргыт туһугар, эһиэхэ биир өйү-санааны үөскэтиэхтин+.

Евангелие бары норуоттарга туһуланар

7Онон Таҥара албан аатын туһугар бэйэ-бэйэҕитин, Христос эһигини ылыммытын курдук, ылынар буолуҥ. 8-9Иисус Христос – иудейдарга – Таҥара кырдьыктааҕын көрдөрөн, кинилэр өбүгэлэригэр эрэннэриллибити толороору, оттон атын норуоттарга – үтүө сыһыанын иһин Таҥараны айхаллыыр кыахтанныннар диэн – амарах санаатыттан үлэһит буолбута. Бу туһунан Суруйууларга «Онон Эйигин, Айыы Тойон, омуктар ортолоругар айхаллыам, Эн ааккар хайҕал ырыатын ыллыам» диэн этиллэр+. 10Өссө маннык баар: «Омуктар, Кини норуотун кытта бииргэ үөрүҥ-көтүҥ!» 11Итиэннэ этиллэр: «Айхаллааҥ Айыы Тойону, бары норуоттар! Уруйдааҥ Кинини, бары биис уустара!»+

12Исайя эмиэ этэр: «Иессей силиһэ үөскээн, норуоттары баһылыы кэлиэҕэ, омуктар эрэнэр эрэллэрэ Кини буолуоҕа». 13Онон эрэлгит Сибэтиэй Тыынынан эбиллэ турарын туһугар, эрэл Таҥарата эһиэхэ итэҕэлгит хоту бары үөрүүнү, эйэни толору биэриэхтин.

Павел – атын норуоттарга ыытыллыбыт Апостол

14Бырааттарыам, эһиэхэ бары үтүө, бары билии барыта толору баар, онон эһиги бэйэ-бэйэҕитин хайа баҕарар үөрэтиһэр-өйдөтүһэр кыахтааххыт диэн мин испэр бүк эрэнэ саныыбын. 15-16Ол эрээри, Таҥара үтүө алгыһынан атын норуоттар тустарыгар Христос Иисуска сулууспалыырым быһыытынан, бу сорох-сорох суоллары эһиэхэ санатан балачча хорсуннук суруйдум. Норуоттар Сибэтиэй Тыын көмөтүнэн ырааһыран, Таҥара сөбүлүүр бэлэҕэ буолалларын туһугар, мин кинилэргэ Евангелиены иһитиннэрэммин, Таҥараҕа сулууспалыыбын+.

17Иисус Христостуун биир буолан Таҥараҕа сулууспалыырбынан мин киэн туттар кыахтаахпын. 18-19Христос норуоттары Таҥараҕа бас бэриннэрэр туһугар тылынан да, дьайыытынан да, араас сөҕүмэр бэлиэнэн, дьикти күүһүнэн, Таҥара Тыынын кыаҕынан миэхэ тугу оҥорторбутуттан ураты атыны этэргэ соруммат буоламмын, бу курдук хорсуннук этэрим сөп дии саныыбын. Христос Евангелиетын мин Иерусалимтан Иллириккэ тиийэ иһитиннэрбитим+. 20-21«Сураҕын да тута иликтэр билиэхтэрэ, кулгаахтарынан да истэ иликтэр истиэхтэрэ» диэн этиллибитин курдук, мин атыттар уурбут акылааттарыгар тутумаары, Евангелиены Христос аата өссө иһиллэ илик сиригэр иһитиннэрэргэ дьулуһарым+. 22Дьэ субу туһуттан бэрт элбэхтик мэһэйдэтэн эһиэхэ тиийбэккэ хаалбытым+.

Павел Римҥэ сылдьар былаана

23Аны билигин бу диэки оннук сир бүттэ, онон эһиэхэ тиийэ сылдьар өрдөөҥҥү баҕа санаабын дьэ толороммун,+
24Испанияҕа сылдьан баран[*], эһиэхэ тиийиэм. Саатар ааһан иһэн көрсүһэн, кылгас кэмҥэ да буоллар, эһигинниин алтыһан дуоһуйуом этэ. Ол кэннэ миигин суолбар атааран биэриэххит этэ диэн эрэнэ саныыбын. 25Оттон бу билигин сибэтиэйдэргэ туһалыыр санаалаах Иерусалимнаан эрэбин+. 26Македониялаах Ахайя христианнара Иерусалимнааҕы дьадаҥы бырааттарбытыгар көмө ыытарга быһаарыммыттара+. 27Үтүөкэн быһаарыныыны ылыннылар, уонна кинилэргэ иэстээх да буоллахтара: анарааҥҥылар бэйэлэрин духуобунай баайдарын омуктары кытта үллэстибиттэрин быһыытынан, омуктар эмиэ кинилэр сирдээҕи кыһалҕаларыгар көмөлөһүөх тустаахтар+. 28Бу сорукпун толорон, кинилэргэ анаан хомуллубуту булгуччу тиэрдэн баран, эһиэхэ таарыйан Испанияҕа барыам. 29Эһиэхэ тиийдэхпинэ, Христос Евангелиетын алгыһын[*] толору илдьэ тиийиэм диэн эрэнэбин.

30-31Бырааттарым, мин эһигиттэн Айыы Тойоммут Иисус Христос туһугар уонна Сибэтиэй Тыын тапталын туһугар көрдөһөбүн: Иудеяҕа баар итэҕэйбэт дьонтон быыһанарым итиэннэ Иерусалимҥа илдьэр көмөбүн сибэтиэйдэр үөрүүнэн ылыналларын туһугар, Таҥараҕа үҥэн миигин кытта бииргэ туруулаһыҥ+. 32Оччоҕо, Таҥара биэрдэҕинэ, үөрэ-көтө тиийэн эһигини кытта бииргэ уоскуйуом этэ+. 33Эйэ-ил Таҥарата өрүү эһигини барыгытын кытта бииргэ буолуохтун. Аминь[*]+.

16

Тус эҕэрдэлэр

16^1Биир итэҕэллээхпитин, Кенхрея сиэркэбин диакониссатын Фиваны, эһиэхэ мэктиэлиибин+. 2Айыы Тойон туһугар кинини итэҕэйээччилэр сиэрдэринэн көрсүҥ, эһиэхэ сылдьан туох эмэ кыһалҕаланнаҕына, кытаатан көмөлөһүҥ. Бэйэтэ эмиэ туох да элбэх киһиэхэ, ол иһигэр миэхэ улаханнык тирэх буолбута+.

3Христос Иисуска бииргэ сулууспалыыр доҕотторбор Прискиллалаах Акилаҕа миигиттэн эҕэрдэтэ тиэрдиҥ+. 4Кинилэр мин туспар олохторун толук ууралларын да кэрэйбэт этилэр; кинилэргэ мин эрэ буолбатах, омук христианнарын сиэркэптэрэ бары махтаналлар. Кинилэр дьиэтээҕи сиэркэптэригэр эҕэрдэтэ тиэрдиҥ.

5Ахайяҕа Христоһу аан бастакынан итэҕэйбит таптыыр Епенеппэр эҕэрдэ буоллун+.

6Биһиги туспутугар бары күүһүн ууран туран үлэлээбит Мариамҥа эҕэрдэ.

7Эҕэрдэтэ тиэрдиҥ миигин кытта хаайыыга бииргэ олорбут аймахтарбар, Апостолларга киэҥник биллэр, өссө мин иннибинэ Христоһу итэҕэйбит Андрониктаах Юнияҕа[*].

8Эҕэрдэ Айыы Тойон иннигэр таптыыр Амплийбар.

9Эҕэрдэ биһигини кытта бииргэ Христоска сулууспалыыр Урбаҥҥа уонна таптыыр Стахийбар.

10Эҕэрдэ Христос эрэллээх киһитинэн биллибит Апеллеска.

Эҕэрдэ Аристовул дьиэ кэргэттэригэр. 11Эҕэрдэ буоллун аймахпар Иродиоҥҥа уонна Наркисс дьиэ кэргэттэриттэн Айыы Тойону итэҕэйээччилэргэ.

12Эҕэрдэ Айыы Тойон туһугар сулууспалыыр Трифеналаах Трифосаҕа. Эҕэрдэ Айыы Тойон туһугар күүһүн харыстаабакка үлэлээбит күндү доҕорбор Персидаҕа.

13Эҕэрдэ Айыы Тойон талыылааҕа Руфка, миэхэ эмиэ ийэ буолбут кини ийэтигэр+.

14Эҕэрдэ Асинкрикка, Флегоҥҥа, Ермҥа, Патровка, Ермийгэ уонна кинилэри кытта баар атын бырааттарбытыгар.

15Эҕэрдэ Филологка, Юлияҕа[*], Нирейга, кини балтыгар уонна Олимпаҥҥа, итиэннэ кинилэргэ баар сибэтиэйдэргэ барыларыгар.

16Бэйэ-бэйэҕитин сибэтиэй уураһыынан эҕэрдэлэһиҥ. Христос сиэркэптэрэ бары эһиэхэ эҕэрдэ ыыталлар+.

17Бырааттарыам, эһигиттэн көрдөһөбүн: үөрэммит үөрэххитин утары баран эһиэхэ хайдыһыыны таһаарар, моһолу үөскэтэр дьонтон сэрэниҥ; кинилэртэн тэйэ туттуҥ+. 18Оннуктар Айыы Тойоммутугар Иисус Христоска[*] буолбакка, куртахтарыгар кулут буолаллар, өс-киирбэх дьон сүрэҕин ньуолбар саҥаларынан, уран тылларынан сүүйэллэр+. 19Эһиги истигэҥҥитин киһи барыта билэр, онон мин эһигиттэн үөрэбин эрэ; ол эрээри, үтүөнү оҥорорго муударай өйдөөх, мөкүнү оҥорорго муҥур өйдөөх буолуоххутун баҕарабын+.

20Эйэ-ил Таҥарата бэрт сотору сатананы атаххыт анныгар сууһарыаҕа. Айыы Тойоммут Иисус Христос[*] илгэлээх үтүөтэ эһигини эҥээрдэһиэхтин. Аминь+.

21Бииргэ сулууспалыыр доҕорбуттан Тимофейтан эҕэрдэтэ тутуҥ; аймахтарым Луций, Иасон уонна Сосипатр эмиэ эҕэрдэлэрин тиэрдэллэр+.

22Мин эмиэ, бу суругу суруйбут Тертий, эһиэхэ христианныы эҕэрдэбин ыытабын.

23Миигин да, сиэркэби да дьиэтигэр түмэр Гаий эһиэхэ эҕэрдэтин ыытар.

Куорат казначейа Ераст уонна бырааппыт Кварт эҕэрдэлэрин ыыталлар[*]+.

24Эһигинниин бука барыгытыныын Айыы Тойоммут Иисус Христос илгэлээх үтүөтэ эҥээрдэһиэхтин. Аминь.

* 1:1 Иисус Христос – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Христос Иисус».

* 1:29 Содур – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 1:31 Эйэлэһимтиэтэ суохтар – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 2:16 Иисус Христоһунан – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Христос Иисуһунан».

* 4:1Эбэтэр «Оччоҕо өбүгэбит Авраам бэйэтин кыаҕынан тугу ситиспитэй?»

* 4:19 «Этим-сииним эмэхсийбитэ ыраатта,.. кыаҕа суох», – дии санаабатаҕа – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «этэ-сиинэ эмэхсийбитин өйдүүрэ».

* 6:11 Айыы Тойоммутун – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 8:1 Сатарыйбыт айылҕаларынан олорбокко, Тыын ыйарынан олорор дьон – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 8:27 Сибэтиэйдэр – Таҥара дьоно.

* 8:35 Таҥара – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Христос».

* 9:29 Айыы Тойон Саваоф – Иак 5:4 быһаарыытын көр.

* 9:32 Сокуон дьайыыларын – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «дьайыылары».

* 10:1 Израиль быыһаныыта – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «кинилэр быыһаныылара».

* 10:15 Эйэҕэ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 10:17 Таҥара тылын – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Христос тылын».

* 11:6 Оттон бэйэҥ үтүө дьайыыгынан буоллаҕына, ол аата Таҥара үтүөтүнэн буолбатах, онтон атын эбитэ буоллар, эн үтүө дьайыыҥ хайыы-үйэ үтүөнэн ааттаныа суоҕа этэ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 13:9 Сымыйанан туоһулаама – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 13:11 Утуйбут уубутуттан уһуктар чааспыт – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «утуйбут уугутуттан уһуктар чааскыт».

* 14:4 Таҥара – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Айыы Тойон».

* 14:10 Христос – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Таҥара».

* 14:24-26Сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу кэрчик 16 түһүмэх бүтүүтүгэр баар.

* 15:24 Испанияҕа сылдьан баран – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Испанияҕа баран иһэн».

* 15:29 Христос Евангелиетын алгыһын – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Христос алгыһын».

* 15:33 Аминь – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох, ол оннугар 14:24-26 кэрчик киирбит.

* 16:7 Юнияҕа – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Юнийга».

* 16:15 Юлияҕа – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Юлийга».

* 16:18 Айыы Тойоммутугар Иисус Христоска – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Айыы Тойоммутугар Христоска».

* 16:20 Айыы Тойоммут Иисус Христос – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Айыы Тойоммут Иисус».

* 16:23Сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга мантан салгыы бу сурук 14:24-26 кэрчигэ киирбит, ол оннугар 16:24 суох.

+ 1:2 Лк 1:69-70, Тит 1:1-2
+ 1:3 Мф 1:1
+ 1:5 Апос 9:15
+ 1:7 1 Кор 1:2
+ 1:8 Рим 16:19, Флп 1:3, 2 Тим 1:3, Флм 1:4
+ 1:9 Рим 9:1, 2 Кор 1:23, Флп 1:8, 1 Фес 2:5
+ 1:10 Рим 15:32
+ 1:13 Рим 15:22-23, 1 Фес 2:18, Флп 4:17
+ 1:14 1 Кор 9:16

+ 1:16 Мк 8:38, Флп 1:20, Рим 2:9-10, 1 Кор 1:18

+ 1:17 Рим 3:21, Гал 3:11, Евр 10:38
+ 1:18 Эф 5:6, Кол 3:6
+ 1:19 Апос 14:17, Апос 17:24-27
+ 1:20 Саал 18:2-5
+ 1:21 Эф 4:17-18
+ 1:22 Аман өһө 21:30, 1 Кор 1:20, 1 Кор 3:19
+ 1:23 Тахсыы 20:4-5, Саал 105:20,
+ 1:24 Саал 80:13,
+ 1:26 Кол 3:5
+ 1:31 2 Тим 3:2-4
+ 1:32 Рим 6:21
+ 2:1 Мф 7:2, Лк 6:37, Ин 8:7
+ 2:4 2 Пет 3:9, 2 Пет 3:15, Арыл 2:21
+ 2:5 Иак 5:3
+ 2:6 Аман өһө 24:12
+ 2:9 1 Пет 4:17, Рим 1:16,
+ 2:10 1 Пет 1:7
+ 2:11 Мф 22:16, Лк 20:21, Апос 10:34
+ 2:12 1 Кор 9:21
+ 2:13 Лк 11:28, Иак 1:22-23
+ 2:17 Рим 3:27, Рим 9:4-5
+ 2:19 Ин 9:40
+ 2:21 Тахсыы 20:15, Мф 23:3
+ 2:22 Тахсыы 20:14
+ 2:25 Гал 5:3
+ 2:26 Эф 2:11
+ 2:27 2 Кор 3:6, Мф 12:41
+ 2:28 Рим 9:6-8, 1 Кор 7:19

+ 2:29 Эф 2:11, Флп 3:3, Кол 2:11, 2 Кор 10:18

+ 3:1 Ин 4:22
+ 3:2 Саал 147:9
+ 3:3 Рим 9:6, 2 Тим 2:13
+ 3:4 Саал 50:6
+ 3:7 Рим 9:19
+ 3:8 Рим 6:1, Рим 6:15, 2 Кор 6:8
+ 3:9 Рим 5:12, Гал 3:22, Рим 1:18-32, Рим 2
+ 3:12 Саал 13:1-3,
+ 3:13 Саал 5:10, Саал 139:4
+ 3:14 Саал 9:28
+ 3:17 Аман өһө 1:16,
+ 3:18 Саал 35:2

+ 3:20 Саал 142:2, Апос 13:39, Гал 2:16, Гал 3:11, Рим 7:7

+ 3:21 Рим 1:17, Гал 2:16, Лк 24:27, Апос 10:43

+ 3:23 Саал 142:2, Аман өһө 20:9, 1 Ин 1:8-10

+ 3:24 Тит 3:7
+ 3:25 Ин 1:29, 1 Ин 2:2, Апос 17:30, Рим 2:4
+ 3:27 Рим 2:17, 1 Кор 1:29, Эф 2:9
+ 3:28 Апос 13:39
+ 3:29 Рим 9:24, Рим 10:12
+ 3:30 Гал 3:20, Гал 3:8
+ 3:31 Мф 5:17
+ 4:3 Төрүт. 15:6, Иак 2:23, Гал 3:6
+ 4:5 Рим 3:22
+ 4:6 Саал 31:1-2
+ 4:8 2 Кор 5:19
+ 4:9 Рим 3:30
+ 4:11 Төрүт. 15:6, Төрүт. 17:10
+ 4:13 Төрүт. 17:4-6, Гал 3:16, Евр 7:6
+ 4:14 Гал 3:17-18
+ 4:15 1 Кор 15:56, Гал 3:10, Рим 7:7
+ 4:16 Гал 3:22
+ 4:17 Төрүт. 17:5, Ин 5:21
+ 4:18 Төрүт. 15:5
+ 4:19 Төрүт. 17:17, Евр 11:12, Төрүт. 18:11
+ 4:22 Төрүт. 15:6
+ 4:24 1 Кор 9:9-10, Рим 10:9
+ 4:25 Мф 20:28, Гал 1:4, 2 Кор 5:21
+ 5:1 Гал 3:28
+ 5:2 Рим 8:17, Эф 3:16, Флп 3:21
+ 5:3 Мф 5:11-12, 2 Кор 12:10, Иак 1:3-4
+ 5:5 Апос 2:17, Тит 3:6
+ 5:8 Ин 3:16, 1 Ин 4:10
+ 5:9 Рим 3:25, Мф 3:7, 1 Фес 1:10
+ 5:10 2 Кор 5:18-20, Эф 2:16, Кол 1:20-21

+ 5:12 Төрүт. 3:6, Иак 1:15, Рим 6:23, Рим 3:9, Эф 2:3

+ 5:13 Рим 3:20
+ 5:14 1 Кор 15:45
+ 5:15 1 Кор 15:21, 2 Кор 5:14
+ 5:17 Арыл 22:5
+ 5:18 Ин 12:32
+ 5:19 Евр 5:8
+ 5:20 Гал 3:19
+ 5:21 Ин 1:17

+ 6:2 1 Пет 2:24, Гал 2:19, Гал 5:24, Кол 2:20, Кол 3:3

+ 6:4 1 Пет 3:21, Гал 3:27, 2 Кор 5:17, Эф 4:24, Кол 2:12, Кол 3:10

+ 6:5 2 Кор 4:10, Флп 3:10
+ 6:6 Гал 2:19-20, Гал 5:24, Гал 6:14
+ 6:7 1 Пет 4:1
+ 6:8 2 Тим 2:11, Арыл 20:4
+ 6:9 Рим 14:9, Арыл 1:18
+ 6:10 Евр 7:27
+ 6:12 Саал 18:14
+ 6:13 Кол 3:5, Рим 12:1
+ 6:16 Ин 8:34

+ 6:18 Ин 8:32, Ин 8:34, Иак 2:12, 1 Пет 2:16, 1 Кор 7:22, 2 Кор 3:17, Гал 5:1

+ 6:22 1 Кор 7:22
+ 6:23 Иак 1:15, Рим 5:12
+ 7:2 1 Кор 7:39
+ 7:3 Мф 5:32

+ 7:4 Гал 5:22, Эф 5:19, Гал 2:19, Гал 5:18, Эф 2:15, Кол 2:14

+ 7:6 Рим 6:4
+ 7:7 Рим 3:20, Рим 4:15, Тахсыы 20:17
+ 7:8 1 Кор 15:56
+ 7:12 Саал 18:8-9
+ 7:15 Гал 5:17
+ 7:16 1 Тим 1:8
+ 7:18 Төрүт. 6:5, Саал 50:5
+ 7:19 Гал 5:17
+ 7:22 Саал 1:2
+ 7:23 1 Пет 2:11, Гал 5:17
+ 8:2 1 Кор 15:45
+ 8:3 Евр 7:18, Флп 2:7, 2 Кор 5:21
+ 8:4 Гал 5:16, Гал 5:25
+ 8:5 Гал 5:19-25
+ 8:7 Иак 4:4, 1 Кор 2:14

+ 8:9 1 Кор 3:16, 1 Кор 6:19, 2 Кор 6:16, 1 Ин 3:24, 1 Пет 1:11, Иуд 1:19

+ 8:11 Ин 5:21, Апос 2:24
+ 8:13 Кол 3:5,
+ 8:14 Мф 5:9, Ин 1:12, 1 Ин 3:1, 1 Ин 5:1
+ 8:15 2 Тим 1:7, 1 Кор 2:12

+ 8:16 1 Ин 3:2, Гал 3:26, Эф 1:5, 1 Ин 3:24, 2 Кор 1:22, Эф 1:13

+ 8:17 Гал 3:29, Гал 4:7, Эф 3:6, Тит 3:7, 2 Кор 1:5, Флп 3:10, Кол 1:24, 1 Пет 5:1, Рим 5:2, Эф 3:16, Флп 3:21

+ 8:18 2 Кор 4:17
+ 8:20 Төрүт. 3:17-19,
+ 8:23 2 Кор 5:2, Гал 5:5
+ 8:24 2 Кор 4:18, Евр 11:1
+ 8:27 Аман өһө 21:2,

+ 8:29 Мф 28:10, Ин 20:17, Кол 1:15, Евр 2:11, 1 Ин 3:2, 2 Кор 3:18, Флп 3:21

+ 8:30 Ин 17:22
+ 8:31 Саал 117:6
+ 8:32 Ин 3:16
+ 8:33 Мк 13:20, Лк 18:7, Кол 3:12, Тит 1:1,

+ 8:34 Саал 109:1, Мк 16:19, Апос 7:55-56, 1 Ин 2:1, Рим 8:34, Евр 7:25

+ 8:36 Саал 43:23, 1 Кор 4:9
+ 8:37 Ин 16:33, 1 Кор 15:57
+ 8:38 1 Пет 3:22, 1 Кор 15:24, Эф 1:21

+ 9:1 2 Кор 11:10, 1 Тим 2:7, Рим 1:9, Флп 1:8

+ 9:3 1 Кор 16:22, Гал 1:8
+ 9:6 Рим 3:3, Ин 1:47, Рим 2:28
+ 9:7 Төрүт. 21:12, Евр 11:17
+ 9:8 Гал 4:23, Гал 4:28
+ 9:9 Төрүт. 18:10
+ 9:10 Төрүт. 25:21
+ 9:11 Төрүт. 25:23
+ 9:15 Тахсыы 33:19
+ 9:17 Тахсыы 9:16
+ 9:19 Рим 3:7
+ 9:21 2 Тим 2:20
+ 9:22 Аман өһө 16:4
+ 9:24 Рим 3:29
+ 9:25 1 Пет 2:10
+ 9:30 Гал 2:16, Гал 3:24
+ 9:31 Гал 5:4, Рим 11:7, Флп 3:9
+ 9:33 1 Пет 2:6-8, Рим 10:11
+ 10:2 Апос 21:20
+ 10:3 Рим 1:17, Рим 3:21
+ 10:4 Мф 5:17, Гал 3:24
+ 10:5 Гал 3:12, Флп 3:9
+ 10:7 Арыл 9:1

+ 10:9 Мф 10:32, Лк 12:8, Мк 16:16, Апос 16:31

+ 10:11 1 Пет 2:6, Рим 9:33
+ 10:12 Апос 10:34-36, Рим 3:29
+ 10:13 Апос 2:21
+ 10:14 Апос 8:31
+ 10:16 Ин 12:38
+ 10:17 Гал 3:2
+ 10:18 Саал 18:5
+ 11:1 2 Кор 11:22, Флп 3:5
+ 11:2 Саал 93:4
+ 11:5 Рим 9:27
+ 11:7 Рим 9:31
+ 11:10 Саал 68:23-24
+ 11:13 Апос 9:15, Рим 15:16

+ 11:15 Лк 15:24, Эф 2:1, Эф 2:5, Кол 2:13, Арыл 3:1

+ 11:17 Ин 15:5
+ 11:21 1 Кор 10:12
+ 11:30 Эф 2:2, Кол 1:21, Тит 3:3
+ 11:33 Кол 2:3, Саал 35:7, Саал 138:6
+ 11:34 1 Кор 2:16

+ 11:36 1 Кор 8:6, Кол 1:16, Евр 2:10, 2 Пет 3:18, Эф 3:21

+ 12:1 Рим 6:13

+ 12:2 Эф 5:17, 1 Фес 4:3, 2 Кор 4:16, Эф 4:23

+ 12:3 Эф 3:2,
+ 12:4 1 Кор 12:12-14, Эф 4:16
+ 12:5 1 Кор 10:17, 1 Кор 12:27, Эф 4:25
+ 12:6 1 Пет 4:10, 1 Кор 12:4
+ 12:7 1 Кор 12:5
+ 12:8 1 Тим 5:17, 2 Кор 9:7
+ 12:9 1 Пет 1:22, 1 Тим 1:5, Саал 96:10,

+ 12:10 Ин 13:34, 1 Пет 1:22, 2 Пет 1:7, 1 Фес 4:9, Евр 13:1, Флп 2:3

+ 12:12 Лк 18:1, Лк 21:36, Эф 6:18, Кол 4:2, 1 Фес 5:17

+ 12:13 Рим 15:25, 1 Кор 16:1, 1 Тим 6:18
+ 12:14 Мф 5:44, 1 Пет 3:9
+ 12:15 1 Кор 12:26
+ 12:16 1 Пет 3:8, Флп 2:2
+ 12:17 1 Пет 3:9, 1 Фес 5:15
+ 12:18 Мк 9:50, 2 Кор 13:11, 1 Фес 5:13
+ 12:19 Аман өһө 20:22, Евр 10:30

+ 12:20 Аман өһө 25:21-22, Мф 5:44, Аман өһө 25:21-22

+ 13:1 1 Пет 2:13, Тит 3:1

+ 13:4 1 Пет 2:14,

+ 13:7 1 Пет 2:17, Мф 17:27, Мф 22:21, Мк 12:17

+ 13:8 Ин 13:34
+ 13:9 Тахсыы 20:13-17,
+ 13:10 Ин 14:15
+ 13:11 Эф 5:14

+ 13:12 Ин 1:9, Ин 8:12, 1 Ин 2:8, Эф 5:8, 1 Фес 5:5, Эф 5:11, Эф 6:11, 1 Фес 5:8

+ 13:13 1 Фес 4:12

+ 13:14 Гал 3:27, Иак 4:1, 1 Пет 2:11, Рим 7:23, Гал 5:16, Гал 5:24

+ 14:1 Рим 15:1, 1 Кор 8:9-11, 1 Кор 9:22
+ 14:2 1 Тим 4:3
+ 14:3 Кол 2:16
+ 14:4 Мф 7:1, Иак 4:11
+ 14:5 Гал 4:10, Кол 2:16
+ 14:6 Мф 15:36, 1 Кор 10:30-31
+ 14:7 Рим 6:2, Рим 6:7, Гал 5:24, Кол 3:3

+ 14:8 1 Пет 4:2, Гал 2:20, 2 Кор 5:15, Флп 1:20

+ 14:9 1 Фес 5:10
+ 14:10 Мф 7:1, Лк 6:37, 2 Кор 5:10
+ 14:11 Флп 2:10-11
+ 14:12 Мф 12:36, Мф 25:19, Гал 6:5
+ 14:13 Мф 7:1
+ 14:14 Мк 7:15-16, Апос 10:15, 1 Кор 8:8
+ 14:15 1 Кор 8:11
+ 14:17 Кол 2:16, Евр 9:10, Гал 5:22
+ 14:19 2 Тим 2:22
+ 14:20 Тит 1:15, 1 Кор 8:9-13
+ 14:24 Эф 1:9, Кол 1:26
+ 14:25 Кол 4:3-4
+ 14:26 Иуд 1:24-25
+ 15:1 Рим 14:1, Гал 6:2
+ 15:2 Флп 2:4-5
+ 15:3 Флп 2:5, Флп 2:8, Саал 68:10
+ 15:4 Рим 4:23-24
+ 15:5 Рим 12:16
+ 15:9 Рим 3:29, Саал 17:50
+ 15:11 Саал 116:1
+ 15:16 Апос 9:15, Рим 11:13
+ 15:19 Апос 15:12, 2 Кор 12:12
+ 15:20 1 Кор 3:10-11
+ 15:22 Рим 1:13, 1 Фес 2:18
+ 15:23 Апос 19:21
+ 15:25 Апос 24:17, 1 Кор 16:3, 2 Кор 9:1
+ 15:26 Апос 19:21, 2 Кор 8:4
+ 15:27 1 Кор 9:11
+ 15:31 2 Кор 1:10-11, 2 Фес 3:2
+ 15:32 Рим 1:10

+ 15:33 2 Кор 13:11, Флп 4:9, 1 Фес 5:23, 2 Фес 3:16, Евр 13:20

+ 16:1 Апос 18:18
+ 16:2 Флп 2:29
+ 16:3 Апос 18:2, 1 Кор 16:19, 2 Тим 4:19
+ 16:5 Кол 4:15
+ 16:13 Мк 15:21

+ 16:16 1 Пет 5:14, 1 Кор 16:20, 2 Кор 13:12, 1 Фес 5:26

+ 16:17 1 Тим 6:3, 2 Ин 1:10
+ 16:18 2 Пет 2:3, Кол 2:4
+ 16:19 Рим 1:8
+ 16:20 Рим 15:33, Төрүт. 3:15
+ 16:21 Апос 16:1
+ 16:23 1 Кор 1:14

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=YKT

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Е

7. И

8. К

9. Л

10. М

11. О

12. П

13. Р

14. С

15. Т

16. Ф

17. Х

18. Э

Авва (арамей.) – Аҕа. Оҕо аҕатын ыҥырар иһирэх тыла. Айыы Тойон Иисус Христос холобурун батыһан маҥнайгы христианнар Таҥараны итинник ыҥыраллара.

Авраам – еврей норуотун улуу төрүт өбүгэтэ, Таҥара ураты сөбүлэһиини оҥорсубут киһитэ. Халбаҥнаабат бигэ итэҕэллээх буолан, кини «Таҥара доҕоро» диэн ааты ылбыт.

Аҕа баһылыктар (грек. пресбүтэрой, нууч. старейшины) – аҕабыыттары кытта тэҥҥэ еврей норуотун олоҕун салайсар бас-көс дьон; сорохторо синедрион (Үрдүкү Сүбэ) чилиэннэрэ буолаллара.

Аҕабыыт (грек. һиэрэус, нууч. священник) – Былыргы Израильга: Моисей Сокуонугар ыйыллыбыт сүөһүнү, көтөрү, бурдугу аньыы толугар сиэртибэ биэрэн Таҥараҕа сулууспалыыр киһи. Израильга, Сокуон быһыытынан, Левий удьуордарыттан ураты атын ким да аҕабыыт буолар кыаҕа суоҕа.

Аллилуйя (евр.) – Айыы Тойону айхаллааҥ. Еврейдэр Таҥараны үөрүүлээхтик уруйдуур-айхаллыыр тыллара.

Аминь (евр.) – дьиҥ чахчы оннук. Иудейдар уонна христианнар Таҥараҕа үҥүүлэрин түмүктүүр тыллара.

Апостол (грек. апостолос) – сорукка ыытыллыбыт киһи. Саҥа Кэс Тылга: Иисус Христос талан ылан Таҥара Саарыстыбатын туһунан Евангелиены иһитиннэртэрэ ыыппыт үөрэнээччитэ, миссионер. Маҥнайгы христианнар Иерусалимнааҕы сиэркэптэрин Апостоллар салайаллара.

Араҥ ыарыы – былыр тирии ыарыытын араас көрүҥүн барытын бу курдук ааттыыллара. Араҥ буолбуттары кирдээхтэр диэн ааттаан, дьонтон-сэргэттэн үүрэллэрэ. Аҕабыыт ыарыһаҕы сирийэн көрөн баран, үтүөрбүт диэтэҕинэ, киһи урукку олорбут сиригэр-уотугар төннөрө.

Архиерей (грек. архиэрэус, нууч. первосвященник) – Таҥара үлэһиттэрин иерархиятын баһылыга. Бу уһулуччулаах солотун таһынан кини өссө синедрион салайааччыта этэ. Архиерей дойду политическай олоҕор улахан сабыдыаллааҕа.

Асия – арҕааҥҥы Турция сиригэр баар, былыргы Рим империятыгар киирсэр уобалас. Бу уобаласка Мисия, Лидия, Фригия уонна Кария сирэ-уота киирсэрэ. Киин куората Эфес этэ.

Бараан Оҕото (слав.) – аньыы-хара бырастыы буоларын туһугар сиэртибэҕэ бэриллэр туох да омсото суох бараан оҕото. Киһи аймах аньыытын-буруйун Бэйэтигэр ылынан, кинилэр тустарыгар өлөн быыһыы кэлбит Сибэтиэй Айыы Тойону пророктар маннык ааттаабыттар.

Биэс уонус күн бырааһынньыга (евр. Шевуот) – Паасха кэнниттэн биэс уон күн буолан баран бэлиэтэнэр Үүнүү бырааһынньыга. Бу бырааһынньыгы еврейдэр Иерусалимҥа көрсөргө дьулуһаллара.

Быһыы, быһыллыы (грек. пэритомэ, нууч. обрезание) – еврей норуотун үгэһэ, уол оҕо төрөөбүтэ ахсыс күнүгэр оҥоһуллар сиэр-туом. Бу сиэр-туом – Таҥара Авраамҥа эппит кэс тылын бэлиэтэ – оҕо Таҥара норуотугар киирсэрин көрдөрөрө.

Быыһааччы (грек. Сотэр, нууч. Спаситель) – Мессия, Христос, киһи аймаҕы буруйтан-аньыыттан, хара дьайтан, өлөр өлүүттэн быыһыы кэлбит Иисус Христос Айыы Тойон.

Вавилон – Месопотамия саамай бөдөҥ куораттарыттан биирдэстэрэ, элбэх дойдуну сэриилээн ылбыт Вавилон империятын киинэ. Бу империя сэриилэрэ б. э. иннинээҕи 587 с. Иерусалимы урусхаллаабыттара, Израиль норуотун билиэн ылан кулут оҥостубуттара.

Веельзевул (Баал-Зебул) – сахсырҕа таҥарата. Куһаҕан тыыннар тойоннорун сатана аата. Бу аат Израиль ыаллыы омуктара сүгүрүйэр тыыннарын Ваал-Зебуб аатыттан үөскээбит.

Галилея муората (Тивериада муората) – Галилеяҕа баар күөл. Саамай кэтириир сирэ 11 км, уһуна 21 км. Атын аата – Геннисарет (евр. Киннерет).

Геенна (евр. Ге-Хинном) – Иерусалим соҕуруу-арҕаа өттүгэр баар хочо. Былыр бу хочоҕо эмэгэттэргэ дьону сиэртибэ биэрэллэрэ. Биһиги эрабыт иннинээҕи II үйэттэн ыла бу тыл аньыылаахтар өлөн баран бүтэһиктээхтик накаастанар-буруйданар сирдэрин символа буолбута.

Голгофа (арамей. Гулгулта, евр. Гулголет) – бас уҥуоҕа. Иерусалимтан чугас турар томтор; омос көрүүгэ киһи чөмчөкөтүн санатарын иһин маннык ааттаммыт буолуон сөп.

Давид – биһиги эрабыт иннинээҕи 1055–1015 сс. Израилы салайбыт улуу ыраахтааҕы, Саалтыыр (Псалтирь) үгүс ырыаларын, үҥүүлэрин суруйбут поэт, пророк.

Давид Уола – Иисус Христос аата. Сирдээҕи олоҕор кини Давид ыраахтааҕы удьуора этэ. Күүтүүлээх Быыһааччы, Суруйууларга этиллэринэн, Давид удьуора буолуохтааҕа, онон Иисус Христоһу маннык ыҥырыы Кини Быыһааччы буоларын аһаҕастык билиниигэ тэҥнээҕэ.

Динарий (лат.) – Рим үрүҥ көмүс манньыата, үлэһит күннээҕи орто хамнаһа.

Евангелие (грек. Эвангелион) – Саҥа Кэс Тылга: маҥнай Таҥара Саарыстыбата чугаһаабытын туһунан, онтон кэлин Иисус Христос барбытын кэннэ, Христос киһи аймаҕы буруйтан-аньыыттан, хара дьайтан, өлөр өлүүттэн өрүһүйээри өлөн баран тиллибитин туһунан үөрүүлээх иһитиннэрии. Кэлин «Евангелие» диэн тыл «Иисус Христос туһунан суругунан кэпсээһин» диэн суолтаҕа туттуллар буолбута.

Илгэлээх үтүө (грек. харис, нууч. благодать) – Таҥара таптала, үтүө сыһыана, дьоҥҥо биэрэр алгыстаах күүһэ-күдэҕэ.

Исайя – Иисус Христос киһи аймаҕы быыһыы кэлиэхтээҕин ураты чаҕылхайдык туоһулаабыт пророк.

Киһи Уола (евр. Бен-адам, арам. Бар-наша, нууч. Сын Человеческий) – Эргэ Кэс Тылга «киһи, өлөр оҥоһуулаах» диэн суолтаҕа туттуллара. Иисус Христос бу ааты ылыныыта истээччилэргэ Даниил пророк (Дан 7:13 ) кэнэҕэс кэлиэхтээх Христос туһунан төлкөлөөбүтүн санатыахтааҕа.

Кириэскэ тиирии – былыргы Рим империятыгар буруйдаахтары накаастаан өлөрүү биир саамай ыар көрүҥэ. Кириэскэ тиириллибит киһи хас эмэ күн устата сору-муҥу көрөн өлөрө. Аймахтара, чугас дьонноро, улахан эрэйинэн үрдүкү тойоттортон көҥүллэтэн эрэ баран, кинини харайар кыахтаахтара.

Кураайы куйаар – киһитэ-сүөһүтэ, уута, ото-маһа суох, элбэх хайалаах кураайы, таас сир. Хотооллоругар тамариск, акация, терновник эрэ үүнэр, хаһан эмэ ардах түстэҕинэ, от быгар.

Кэс тыл хоппото – Иерусалимҥа баар Таҥара Дьиэтин Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһугар турар хоппо (кээмэйэ быһа холоон – 115´70´70 см). Бу акацияттан оҥоһуллубут, истиин-тастыын кыһыл көмүһүнэн бүрүллүбүт хоппо иһигэр икки дьапталҕа тааска суруллубут Таҥара Уон Кэриэһэ, кыһыл көмүс иһиккэ кутуллубут маанна (маанна быһаарыытын көр) итиэннэ Аарон көҕөрө тыллыбыт үөл мас тайаҕа угуллан турбуттар.

Левиттэр – Иаков уолун Левий удьуордара. Моисей Сокуонун быһыытынан левиттэр сулууспа кэмигэр аҕабыыттарга көмөлөһөр эбээһинэстээхтэрэ.

Легион – Рим 5-6 тыһыынча киһилээх сатыы сэриитин холбоһуга.

Маанна – Израиль норуота Синай иччитэх сирин устун 40 сыл устата көһө сырыттаҕына, Таҥара халлаантан түһэрбит үрүҥ куруппаны санатар минньигэс аһа.

Моисей – Израиль норуотун кулуттааһынтан (Египет сириттэн) быыһаан таһаарбыт, Таҥара Сокуонун бар дьонугар тиэрдибит улуу пророк.

Осанна (евр. һошиана) – быыһаа биһигини. Иудеяҕа ыраахтааҕылары айхаллыыр тыллара.

Отуу бырааһынньыга (евр. Суккот, нууч. Кущей праздник) – бастаан күһүҥҥү виноград хомуурун бырааһынньыга этэ. Бу бырааһынньыгы отууга олорон бэлиэтииллэрэ. Кэлин еврейдэр өбүгэлэрэ Синай кураайы куйаарынан көһө сылдьан отууга олорбуттарын санатар бырааһынньыкка кубулуйбут.

Паасха (евр. Песах) – еврейдэр өбүгэлэрэ Египет хабалатыттан босхоломмуттарын бэлиэтиир саамай улуу бырааһынньык. Нисан ый (кулун тутар ортото-муус устар ортото) 15 күнүгэр ылыллар. Паасха кэмигэр аһытыылаах килиэби сиири Сокуон боборо. Иерусалим олохтоохторо уонна үҥэ-сүктэ кэлбит дьон 10–15 киһилээх бөлөхтөргө арахсан бииргэ аһыыллара. Аһылыкка бараан оҕотун, атыннык эттэххэ «паасханы», сииллэрэ.

Понтий Пилат – биһиги эрабыт 26–36 сс. Рим императора Иудеяҕа анаабыт баһылыга.

Пророк (грек. профэтэс) – Таҥараҕа чугас, Кини этэрин дьоҥҥо тиэрдэр киһи. Эргэ Кэс Тыл кэмигэр Таҥара еврей норуотугар элбэх пророгу биэрбитэ. Кинилэр сиргэ Иисус Христос кэлэн бар дьон туһугар толук буолуохтааҕын бэрт элбэх сыл инниттэн өтө көрбүттэрэ, бүтэр уһук кэллэҕинэ, Иисус Христос иккиһин эргиллэн аан дойдуну дьүүллүөн иннигэр туох буолуохтааҕын төлкөлөөбүттэрэ. Саҥа Кэс Тылга Таҥара этэрин дьоҥҥо тиэрдэр, иһитиннэрэр христианнар эмиэ пророктар диэн ааттаналлар.

Равви, Раввуни – тойонум. Еврейдэр итэҕэлгэ үөрэтэр киһини ытыктабыллаахтык ыҥырар тыллара.

Саддукейдар (евр. цаддиким) – былыргы Израиль религиознай-политическай олоҕор улахан сабыдыаллаах Таҥара үлэһиттэрэ, аҕа баһылыктар. Кинилэр фарисейдары утараллара, суруллубут Сокуону эрэ билинэллэрэ, Аанньаллар баалларын, өлбүттэр тиллиэхтээхтэрин итэҕэйбэт этилэр.

Самария олохтоохторо – Иудея уонна Галилея икки ардыларынааҕы Самария (Шомрон) уобалаһыгар олорор, атын омуктары кытта булкуспут еврейдэр. Итэҕэллэрэ Тораҕа (Моисей биэс кинигэтигэр) олоҕурара. Политикаҕа, сиэргэ-туомҥа, итэҕэлгэ тыл тылларыгар киирсиспэт буоланнар, иудейдары кытта өстөһөллөрө.

Саҥа Кэс Тыл (грек. Кайнэ Диатэкэ, нууч. Новый Завет) – саҥа сөбүлэһии, дуогабар, сойуустаһыы. Таҥара дьону кытта саҥа сөбүлэһии түһэрсиэхтээҕин туһунан пророктар Эргэ Кэс Тыл кинигэлэригэр эрдэттэн өтө көрөн эппиттэр. Иисус Христос сиргэ олорон ааспыт олоҕо, үөрэппит үөрэҕэ, киһи аймах буруйун-аньыытын боруостаан кириэскэ өлүүтэ, килбиэннээх тиллиитэ барыта Таҥара киһи аймаҕы кытта оҥорсубут саҥа сөбүлэһиитэ буолбута. Саҥа Кэс Тыл былыргы грек тылынан суруллубут 27 кинигэлээх.

Сибэтиэйдэр – Саҥа Кэс Тылга: Таҥара дьоно, христианнар.

Синагога – еврейдэр Таҥараҕа үҥэр, Сокуону үөрэтэр, мунньахтыыр, дьыалаларын-куолуларын быһаарсар дьиэлэрэ.

Синедрион (евр. санхедрин, грек. сүнедрион) – еврей норуотун Рим саба баттыыр былааһыттан харыстыыр соруктаах, итэҕэл, быраап, суут дьыалатын быһаарар үрдүкү дьаһал тэрилтэтэ. Синедрион 71 чилиэннээҕэ (аҕабыыттар, аҕа баһылыктар, сокуонньуттар, фарисейдар, саддукейдар). Салайааччылара архиерей этэ.

Скиния, Туоһулааһын Скинията (грек.) – еврейдэр Синай кураайы куйаарын устун көһө сылдьар кэмнэригэр Таҥараҕа үҥэргэ анаан оҥостуммут баай-талым көстүүлээх сүүнэ улахан балааккалара (устата 14 м, туората 4 м, үрдүгэ 5 м). Иһигэр кэс тыл хоппото ууруллара.

Смоковница – Палестинаҕа дэлэйдик үүнэр кэтит сэбирдэхтээх минньигэс отонноох мас.

Сокуон (Моисей Сокуона, грек. номос, нууч. закон) – Таҥара Синай хайатын үрдүгэр Моисейга биэрбит сокуоннара (Уон Кэриэһэ) уонна киһи олоҕун бары өрүттэригэр сыһыаннаах ыйыылара-кэрдиилэрэ. Кинини кытта сөбүлэһии түһэрсибит Израиль норуота бу кэриэстэри халбаҥнаабакка тутуһуохтааҕа. Еврейдэр атын омуктары «Сокуона суохтар» диэн ааттыыллара. Библия маҥнайгы биэс кинигэтэ эмиэ «Сокуон» диэн ааттанар. Бу кинигэлэргэ Таҥара норуокка Моисейынан бэрдэрбит кэриэстэрэ, ыйыылара-кэрдиилэрэ киирбиттэр. Еврей Библиятын кинигэлэрин барыларын түмэн «Сокуон уонна Пророктар» диэн ааттыыллара.

Сокуонньуттар (грек. грамматэус, нууч. книжник, законник) – Суруйуулары, чуолаан Моисей Сокуонун, дириҥник ырытан чинчийэр үөрэхтээх дьон; үксүлэрэ фарисейдар этилэр.

Субуота (евр. шаббат, грек. саббатон) – сынньалаҥ. Еврей халандаарыгар нэдиэлэ сэттис күнэ. Бу Таҥараҕа анаммыт ытык күҥҥэ ханнык да үлэ көҥүллэммэт. Субуота сынньалаҥа бээтинсэ киэһэ күн киирбитин кэннэ, маҥнайгы үс сулус таҕыстаҕына, саҕаланара.

Таҥара Дьиэтэ (грек. хиэрос, наон, нууч. храм) – иудейдар Таҥараҕа сүгүрүйэр, сулууспалыыр, сиэртибэ биэрэр Храмнара, кинилэр норуот быһыытынан сомоҕолоһууларын бэлиэтэ. Таҥара Дьиэтэ Иерусалимҥа эрэ баара. Кини Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһугар архиерей эрэ сылга биирдэ киирэн, бэйэтин уонна Израиль дьонун буруйун-аньыытын иһин сиэртибэ биэрэрэ. Айыы Тойон Иисус Христос өтө көрөн эппитин курдук, б. э. бастакы үйэтин 70 сылыгар римляннар Таҥара Дьиэтин төрдүттэн урусхаллаабыттар.

Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга (евр. Ханука) – Сирия баһылыга IV Антиох Епифан Таҥара Дьиэтин үс сыл устата тэпсибитин-киртиппитин кэннэ, б. э. иннинээҕи 164 с. хат ырааһырдан, сибэтии гынан, Таҥараҕа анаабыттарын бэлиэтиир иудей бырааһынньыга.

Фарисейдар (евр. перушим) – былыргы Иудея олоҕор улахан сабыдыаллаах религиознай бөлөх. Кинилэр Моисей Сокуонун, сиэри-туому, үгэстэри эҥкилэ суох тутуһарга дьулуһаллара, норуоттан эмиэ ону ирдииллэрэ, Аанньаллар, абааһылар баалларын, өлбүттэр кэнэҕэс тиллиэхтээхтэрин итэҕэйэллэрэ.

Хоруоп – Палестинаҕа өлбүт дьону хайа куоҥхалайдарыгар эбэтэр очуос таастарга хаһыллан оҥоһуллубут улахан хаспахтарга – склептэргэ харайаллара. Бокуонньугу үчүгэй сыттаах арыынан оҕунуохтаан баран, таҥаска суулууллара уонна истиэнэни кыйа турар таас ыскаамыйаҕа уураллара. Киһи төҥкөйөн эрэ баран киирэр намыһах ааннарын, кыыл, көтөр буулаабатын диэн, улахан сымара таастарынан бүөлэтэллэрэ. Ардыгар хаспах таһыгар кыракый сад үүннэрэллэрэ.

Эргэ Кэс Тыл (грек. Палайа Диатэкэ, нууч. Ветхий Завет) – Таҥара Израиль норуотун кытта Синай хайатыгар оҥорсубут сөбүлэһиитэ. Бу сөбүлэһии быһыытынан Таҥара дьону кытта ураты сыһыаҥҥа киирэр, кинилэри өрүүтүн араҥаччылыах буолар, оттон дьон Кини этэр кэс тылын толоруохтаахтар.

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

1. Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

2. Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

3. Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

4. Былыргы Илин Дойдулар

5. Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

6. Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

7. Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

8. Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

9. Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Былыргы Илин Дойдулар

Былыргы Илин Дойдулар

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

1. Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

2. Иерусалим Уонна Елеон Хайата

3. Синай Хайата

4. Туустаах

5. Фавор Хайата

6. Назарет

7. Вифлеем

8. Нордан

9. Капернаум

10. Галилея Каната

11. Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

12. Геннисарет Куөлэ

13. Вифания

14. Рим Колизейа

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Синай Хайата

Синай Хайата

Туустаах

Туустаах

Фавор Хайата

Фавор Хайата

Назарет

Назарет

Вифлеем

Вифлеем

Нордан

Нордан

Капернаум

Капернаум

Галилея Каната

Галилея Каната

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Геннисарет Куөлэ

Геннисарет Куөлэ

Вифания

Вифания

Рим Колизейа

Рим Колизейа

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

Мф 1:23 Ис 7:14; 8:8. 2:6 Мих 5:2. 2:15 Ос 11:1. 2:18 Иер 31:15. 3:3 Ис 40:3. 4:4 Втор 8:3. 4:6 Пс 90:11-12. 4:7 Втор 6:16. 4:10 Втор 6:13. 4:16 Ис 9:1-2. 5:21 Исх 20:13. 5:27 Исх 20:14. 5:31 Втор 24:1. 5:33 Лев 19:12; Числ 30:3. 5:38 Исх 21:24; Лев 24:19-20. 5:43 Лев 19:18. 8:17 Ис 53:4. 9:13 Ос 6:6. 10:36 Мих 7:6. 11:10 Мал 3:1. 11:14 Мал 4:5-6. 12:7 Ос 6:6. 12:21 Ис 42:1-4. 12:40 Иона 2:1. 13:15 Ис 6:9-10. 13:35 Пс 77:2. 15:4 Исх 20:12; 21:17. 15:9 Ис 29:13. 18:16 Втор 19:15. 19:4 Быт 1:27; 5:2. 19:5 Быт 2:24. 19:19 Исх 20:12-16; Лев 19:18. 21:5 Ис 62:11; Зах 9:9. 21:9 Пс 117:26. 21:13 Ис 56:7. 21:16 Пс 8:3. 21:42 Пс 117:22-23. 22:24 Втор 25:5. 22:32 Исх 3:6. 22:37 Втор 6:5. 22:39 Лев 19:18. 22:44 Пс 109:1. 23:39 Пс 117:26. 24:15 Дан 12:11. 24:29 Ис 13:9-10; 34:4. 24:30 Дан 7:13. 26:15 Зах 11:12. 26:31 Зах 13:7. 26:64 Пс 109:1; Дан 7:13. 27:10 Зах 11:12-13; Иер 19:1-13; 32:6-9. 27:34 Пс 68:22. 27:46 Пс 21:2.

Мк 1:3 Мал 3:1; Ис 40:3. 4:12 Ис 6:9-10. 7:7 Ис 29:13. 7:10 Исх 20:12; 21-17. 10:4 Втор 24:1. 10:6 Быт 1:27; 5:2. 10:8 Быт 1:27; 2:24. 10:19 Исх 20:12-16; Втор 5:16-20. 11:10 Пс 117:25-26. 11:17 Ис 56:7. 12:11 Пс 117:22-23. 12:19 Втор 25:5. 12:26 Исх 3:6. 12:30 Втор 6:5. 12:31 Лев 19:18. 12:36 Пс 109:1. 13:25 Ис 13:10; 34:4. 13:26 Дан 7:13. 14:27 Зах 13:7. 14:62 Пс 109:1; Дан 7:13. 15:34 Пс 21:2.

Лк 2:23 Исх 13:2. 2:24 Лев 12:8. 3:6 Ис 40:3-5. 4:4 Втор 8:3. 4:8 Втор 6:13. 4:11 Пс 90:11-12. 4:19 Ис 61:1-2. 6:4 1 Цар 21:2-7. 7:27 Мал 3:1. 8:10 Ис 6:9-10. 10:27 Втор 6:5; Лев 19:18. 13:35 Пс 117:26. 18:20 Исх 20:12-16. 19:38 Пс 117:26. 19:46 Ис 56:7. 20:17 Пс 117:22. 20:37 Исх 3:6. 20:43 Пс 109:1. 21:27 Дан 7:13. 22:37 Ис 53:12. 22:69 Пс 109:1. 23:30 Ос 10:8. 23:46 Пс 30:6.

Ин 2:17 Пс 68:10. 6:31 Пс 77:24; 104:40. 6:45 Ис 54:13. 7:38 Притч 18:4; Ис 12:3; 58:11; Иез 47:1; Зах 14:8. 10:34 Пс 81:6. 12:13 Пс 117:25-26. 15:25 Пс 34:19; 68:5. 19:24 Пс 21:19. 19:36 Исх 12:46. 19:37 Зах 12:10.

Апос 1:20 Пс 68:26. 1:20 Пс 108:8. 2:21 Иоиль 2:28-32. 2:30 Пс 131:11. 2:31 Пс 15:10. 2:35 Пс 109:1. 4:11 Пс 117:22. 4:26 Пс 2:1-2. 7:5 Быт 17:8. 7:7 Быт 15:13-14; Исх 3:12. 7:18 Исх 1:8. 7:28 Исх 2:13-14. 7:30 Исх 3:2. 7:32 Исх 3:6. 7:34 Исх 3:5-10. 7:40 Исх 32:4, 23. 7:43 Ам 5:25-27. 7:50 Ис 66:1-2. 8:33 Ис 53:7-8. 13:22 Пс 88:21; 1 Цар 13:14. 13:34 Ис 55:3. 13:35 Пс 15:10. 13:41 Авв 1:5. 13:47 Ис 49:6. 15:17 Ам 9:11-12. 23:5 Исх 22:28. 28:27 Ис 6:9-10.

Иак 2:8 Лев 19:18. 2:11 Исх 20:13-14; Втор 5:17-18. 2:23 Быт 15:6. 4:6 Притч 3:34.

1 Петр 1:16 Лев 11:44; 19:2. 1:25 Ис 40:6-8. 2:6 Ис 28:16. 2:7 Пс 117:22. 2:8 Ис 8:14. 2:9 Исх 19:6; Ис 43:20-21. 2:22 Ис 53:9. 3:10 Пс 33:13-17. 4:8 Притч 10:12. 4:18 Притч 11:31. 5:5 Притч 3:34.

2 Петр 2:22 Притч 26:11.

Рим 2:24 Ис 52:5; Иез 36:20. 3:12 Пс 13:1-3. 3:13 Пс 5:10; Пс 139:4. 3:14 Пс 9:28. 3:15 Притч 1:16. 3:17 Ис 59:7-8. 3:18 Пс 35:2. 4:3 Быт 15:6. 4:8 Быт 15:5. 4:17 Быт 17:5. 4:18 Быт 15:5. 7:7 Исх 20:17. 8:36 Пс 43:22. 9:7 Быт 21:12. 9:9 Быт 18:10, 14. 9:12 Быт 25:23. 9:13 Мал 1:2-3. 9:15 Исх 33:19. 9:17 Исх 9:16. 9:20 Ис 29:16; 45:9. 9:25 Ос 2:23. 9:26 Ос 1:10. 9:28 Ис 10:22-23. 9:29 Ис 1:9. 9:33 Ис 8:14; 28:16. 10:5 Лев 18:5. 10:7 Втор 30:12-13. 10:8 Втор 30:14. 10:11 Ис 28:16. 10:13 Иоиль 2:32. 10:15 Ис 52:7. 10:16 Ис 53:1. 10:18 Пс 18:5. 10:19 Втор 32:21. 10:20 Ис 65:1. 10:21 Ис 65:2. 11:3 3 Цар 19:18. 11:4 3 Цар 19:18. 11:8 Ис 29:10; Втор 29:4. 11:10 Пс 68:23-24. 11:27 Ис 59:20-21; 27:9. 11:34 Ис 40:13; Иер 23:18. 11:35 Иов 41:3. 12:9 Втор 32:35. 12:20 Притч 25:21-22. 13:9 Исх 20:13-17; Лев 19:18. 14:11 Ис 49:18; 45:23. 15:3 Пс 68:9. 15:9 Пс 17:50. 15:10 Втор 32:43. 15:11 Пс 116:1. 15:12 Ис 11:10. 15:21 Ис 52:15.

1 Кор 1:19 Ис 29:14. 1:31 Иер 9:24. 2:16 Ис 40:13. 3:19 Иов 5:13. 3:20 Пс 93:11. 10:7 Исх 32:6. 10:26 Пс 23:1. 14:21 Ис 28:11-12. 15:27 Пс 8:7. 15:32 Ис 22:13. 15:54 Ис 25:8 15:55 Ос 13:14.

2 Кор 4:13 Пс 115:1. 6:2 Ис 49:8. 6:16 Лев 26:11-12. 6:17 Ис 52:11. 9:9 Пс 111:9. 10:17 Иер 9:23-24. 13:1 Втор 19:15.

Гал 3:6 Быт 15:6. 3:10 Втор 27:26. 3:11 Авв 2:4. 3:12 Лев 18:5. 3:13 Втор 21:23. 3:16 Быт 13:15; 24:7. 4:27 Ис 54:1. 4:30 Быт 21:10.

Еф 4:8 Пс 67:19. 4:25 Зах 8:16. 4:26 Пс 4:5. 5:31 Быт 2:24. 6:3 Исх 20:12.

1 Тим 5:18 Втор 25:4.

2 Тим 2:19 Числ 16:5, 26; Наум 1:7.

Евр 1:5 Пс 2:7; 2 Цар 7:14; 1 Пар 17:13. 1:6 Пс 96:7. 1:7 Пс 103:4. 1:9 Пс 44:7-8. 1:12 Пс 101:26-28. 1:13 Пс 109:1. 2:8 Пс 8:5-7. 2:12 Пс 21:23. 2:13 Пс 15:1; Ис 8:18. 3:11, 15 Пс 94:7-11. 4:3, 5 Пс 94:11. 4:4 Быт 2:2. 5:5 Пс 2:7. 5:6 Пс 109:4. 6:14 Быт 22:17. 7:2 Быт 14:17-20. 7:17, 21 Пс 109:4. 8:5 Исх 25:40. 8:12 Иер 31:31-34. 10:7-9 Пс 39:7-9. 10:17 Иер 31:33-34. 10:30 Втор 32:35-36; Пс 134:14. 10:38 Ис 26:20; Авв 2:3-4. 11:5 Быт 5:24. 11:21 Быт 47:31. 12:6 Притч 3:11-12. 12:20 Исх 19:13. 12:21 Втор 9:19. 12:26 Агг 2:6. 13:5 Втор 31:6. 13:6 Пс 117:6-7.

Арыл 2:27-28 Пс 2:8-9.

Table of Contents

Саҥа Кэс Тыл: Рим христианнарыгар

Саҥа Кэс Тыл

- Аан тыл

- Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

- Рим христианнарыгар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

- Авва
- Авраам
- Аҕа баһылыктар
- Аҕабыыт
- Аллилуйя
- Аминь
- Апостол
- Араҥ ыарыы
- Архиерей
- Асия
- Бараан Оҕото
- Биэс уонус күн бырааһынньыга
- Быһыы, быһыллыы
- Быыһааччы
- Вавилон
- Веельзевул
- Галилея муората
- Геенна
- Голгофа
- Давид
- Давид Уола
- Динарий
- Евангелие
- Илгэлээх үтүө
- Исайя
- Киһи Уола
- Кириэскэ тиирии
- Кураайы куйаар
- Кэс тыл хоппото
- Левиттэр
- Легион
- Маанна
- Моисей
- Осанна
- Отуу бырааһынньыга
- Паасха
- Понтий Пилат
- Пророк
- Равви, Раввуни
- Саддукейдар
- Самария олохтоохторо
- Саҥа Кэс Тыл
- Сибэтиэйдэр
- Синагога
- Синедрион
- Скиния, Туоһулааһын Скинията
- Смоковница
- Сокуон
- Сокуонньуттар
- Субуота
- Таҥара Дьиэтэ
- Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга
- Фарисейдар
- Хоруоп
- Эргэ Кэс Тыл

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

- Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

- Былыргы Илин Дойдулар
- Иисус Христос кэминээҕи Рим империята
- Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана
- Павел Апостол миссионердыыр иккис айана
- Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

- Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

- Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир
- Иерусалим Уонна Елеон Хайата
- Синай Хайата
- Туустаах
- Фавор Хайата
- Назарет
- Вифлеем
- Нордан
- Капернаум
- Галилея Каната
- Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол
- Геннисарет Куөлэ
- Вифания
- Рим Колизейа

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА